Η αποικιακή Αλεξάνδρεια και ο ποιητής: η ιστορία στον «άλλο Καβάφη» του Τσίρκα

Όταν ο Στρατής Τσίρκας πρότεινε μια εναλλακτική ανάγνωση του Καβάφη που να λαμβάνει υπόψη «τις περιστάσεις» της ποίησής του, η μέθοδος που υιοθέτησε στηρίχθηκε κυρίως στην εκτεταμένη χρήση της ιστορίας. Από τη στιγμή που αμφισβητούσε τη μέχρι τότε κρατούσα άποψη, η οποία ήθελε τον Καβάφη έναν «παρακμία» που «αρνιέται την κοινωνική ζωή» και καταφεύγει «στο παρελθόν» και «τη διαστροφή», η μέθοδός του ήταν υποχρεωμένη πρώτα να ανασυγκροτήσει την ιστορία του κοινωνικού χώρου στον οποίο έζησε ο ποιητής και μετά να δείξει πώς αυτή επέδρασε πάνω στην ποίησή του. Για τον λόγο αυτό, το βιβλίο με το οποίο εισήγαγε ο Τσίρκας τη νέα του ερμηνεία, Ο Καβάφης και η εποχή του (1958), δεν παρουσιάστηκε από τον ίδιο ούτε ως φιλολογική εργασία (όπως έχει έκτοτε κυρίως αντιμετωπιστεί), ούτε ως βιογραφία (όπως το θεώρησε η επιτροπή που του απένειμε το Κρατικό Βραβείο), αλλά πρωτίστως ως ιστορία. Όπως έγραφε στην αρχή του προλόγου του: «Το βιβλίο αυτό δεν είναι αισθητική μελέτη· μήτε απόπειρα μιας ακόμη βιογραφίας του Καβάφη. Είναι προπαντός έρευνα· μια προσπάθεια να σκιαγραφηθεί η ιστορία της Αιγύπτου και πιο πολύ η αληθινή ιστορία του Ελληνισμού της Αλεξάνδρειας». Την ίδια προσέγγιση διατήρησε και στο δεύτερο βιβλίο του για τον ποιητή, Ο πολιτικός Καβάφης (1971), μια συλλογή δοκιμίων με τα οποία υπερασπίστηκε τις θέσεις του από την οξεία κριτική που άσκησε σε βάρος του ο θεμελιωτής της παραδοσιακής αντίληψης για τον Καβάφη, Τίμος Μαλάνος.