Τα δικαιώματα και η προστασία των θυμάτων της εγκληματικότητας: ζητήματα ερμηνείας της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ και της εφαρμογής της στην εσωτερική έννομη τάξη

Η Οδηγία 2012/29/ΕΕ (Οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων) περιλαμβάνει τόσο δικαιώματα που αφορούν τη συμμετοχή των θυμάτων στην ποινική διαδικασία όσο και ρυθμίσεις σχετικές με την προστασία και την υποστήριξή τους. Λαμβάνεται επίσης μέριμνα για θύματα με ειδικές ανάγκες υποστήριξης και καθιερώνεται για πρώτη φορά η υποχρέωση διεξαγωγής ατομικής αξιολόγησης των θυμάτων. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να ακολουθήσει ολιστική προσέγγιση στην προστασία των θυμάτων από τον κίνδυνο δευτερογενούς και επαναλαμβανόμενης θυματοποίησης. Παρά τις καινοτόμες διατάξεις της, η Οδηγία παρουσιάζει και ορισμένες ελλείψεις λόγω της εξάρτησης του πεδίου εφαρμογής αρκετών δικαιωμάτων από τον ρόλο του θύματος στην ποινική διαδικασία βάσει του εκάστοτε εθνικού δικαίου, αλλά και της απουσίας πρόβλεψης περί αποτελεσματικών ενδίκων μέσων των θυμάτων σε περίπτωση παραβίασης των διατάξεών της. Βούληση του ενωσιακού νομοθέτη ήταν να σεβαστεί τόσο τις ιδιομορφίες και διαφορές των εθνικών δικαίων των κρατών μελών, που παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στο πεδίο των θυμάτων, όσο και τα δικαιώματα των κατηγορουμένων και των υπόπτων, τα οποία θα πρέπει να μην θίγονται λόγω της ενίσχυσης της θέσης των θυμάτων. Ο Έλληνας νομοθέτης ενσωμάτωσε την Οδηγία 2012/29/ΕΕ στην ελληνική έννομη τάξη με τον Ν. 4478/2017, όπως τροποποιήθηκε στη συνέχεια με τον Ν. 4635/2019, με κάποια καθυστέρηση. Τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλα κράτη μέλη παρατηρούνται αστοχίες στην εφαρμογή της Οδηγίας, που περιορίζουν την πρακτική αποτελεσματικότητά της. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει την τροποποίηση της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ, προκειμένου να ενισχύσει την προστασία των θυμάτων και τη θέση τους στην ποινική διαδικασία.