Καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και αυταρχικά καθεστώτα: οι περιπτώσεις της Γαλλίας και της Τουρκίας

Η παρούσα διπλωματική εργασία προσδοκά να απαντήσει στο ερευνητικό ερώτημα που τίθεται αναφορικά με τον τρόπο που προστατεύεται η Δημοκρατία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η μελέτη βασίζεται στην συγκριτική ανάλυση ανάμεσα σε δυο χώρες, την Γαλλία έπειτα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου του 2015 και την Τουρκία έπειτα από την απόπειρα πραξικοπήματος στις 15 Ιουλίου του 2016, εξετάζοντας τον τρόπο εφαρμογής των εξαιρετικών μέτρων σύμφωνα με τους κανόνες και τις διαδικασίες που ορίζει το άρθρο 4 του Διεθνούς Συμφώνου Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων και το άρθρο 15 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναφορικά με το έκτακτο καθεστώς. Μέσω της παρατήρησης των ενεργειών των εκάστοτε Κυβερνήσεων και της εξέτασης των συνταγματικών κειμένων των δυο χωρών, τους έκτακτους νόμους και τα νομοθετήματα που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή του έκτακτου καθεστώτος στο εσωτερικό, καθώς και σχετικά ακαδημαϊκά κείμενα και εκθέσεις διεθνών οργάνων, επιτροπών και οργανισμών η έρευνα αξιολογεί τον τρόπο που η Γαλλία και η Τουρκία εφάρμοσαν τα εξαιρετικά μέτρα, την έκταση των παραβιάσεων που πραγματοποιήθηκαν και τις επιπτώσεις για τις δημοκρατικές αξίες και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Σημαντικό, τα κριτήρια της αναγκαιότητας, αναλογικότητας και περιορισμένης χρονικής διάρκειας που υπογραμμίζονται τόσο στο Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων όσο και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν τηρήθηκαν και παραβιάστηκαν εκτεταμένα στις δυο περιπτώσεις. Σκοπό της διπλωματικής εργασίας αποτελεί η εξέταση των παραβιάσεων για τις δημοκρατικές αρχές και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που σημειώθηκαν κατά τις περιόδους εφαρμογής του έκτακτου καθεστώτος στις δυο χώρες και η ανάδειξη της προβληματικής όσον αφορά την εφαρμογή του, καθώς οι παρούσες πρακτικές κρίνονται αναποτελεσματικές προς την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Οι δυο μελέτες περίπτωσης υπογραμμίζουν την ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην διασφάλιση της εθνικής ασφάλειας και της δημόσιας τάξης, την ίδια στιγμή που επιτακτική θεωρείται η προστασία της Δημοκρατίας, των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του Κράτους Δικαίου στο εσωτερικό, ακόμη και σε περιόδους κρίσης για τα κράτη. Η εργασία προσδοκά να τονίσει τις σημαντικές επιπτώσεις στους δημοκρατικούς θεσμούς και τις θεμελιώδεις ελευθερίες όταν εκτεταμένες εξουσίες δίδονται στις κυβερνητικές αρχές και στα όργανα επιβολής του νόμου, στην βάση της επίφασης προστασίας στον δημόσιο χώρο, παρεκκλίνοντας από τις συνταγματικές νόρμες και τα διεθνή πρότυπα, ελλείψει μηχανισμών ελέγχου και λογοδοσίας για τα κράτη. Η ανάλυση οδηγείται στο συμπέρασμα ότι αναδύεται μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων που τα κράτη καλούνται να αντιμετωπίσουν, καθώς οι απειλές και οι κίνδυνοι για την εθνική τους ασφάλεια που ανακύπτουν διαφέρουν σημαντικά από το παρελθόν. Στις δύο χώρες διαφαίνεται η σημαντική απειλή που επιφέρει η εφαρμογή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης και αφορά τις θεμελιώδεις ελευθερίες και ακολούθως την ίδια την έννοια της Δημοκρατίας με σημαντικές επιπτώσεις για τους θεσμούς και τα άτομα, διότι ενθαρρύνει έναν αυταρχικό τρόπο διακυβέρνησης που επιβάλλεται συχνά στην βάση της αντιμετώπισης της αναδυόμενης απειλής. Ο τρόπος εφαρμογής του έκτακτου καθεστώτος εγείρει ανησυχία ως προς την παραβίαση των πανανθρώπινων θεμελιωδών αξιών, καθώς οι εκτεταμένες εξουσίες στις κυβερνήσεις και στις αρχές επιβολής του νόμου αυξάνει τον κίνδυνο αυταρχισμού και θεσμοποίησης των έκτακτων μέτρων. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε στις περιπτώσεις της Γαλλίας και της Τουρκίας, όπου τα έκτακτα μέτρα που εφαρμόστηκαν ως εξαίρεση για περιορισμένο χρονικό διάστημα μετατράπηκαν σε κανόνα στην εσωτερική νομοθεσία. Η μελέτη προσδοκά να εκκινήσει μια συζήτηση αναφορικά με τους τρόπους που τα κράτη μπορούν να ανταποκριθούν σε αναδυόμενες απειλές ή κρίσεις για την εθνική τους ασφάλεια, χωρίς να διαβρωθούν οι αρχές της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Ένα νέο σύστημα κανόνων προάγεται, το οποίο θα εκκινεί από την πραγματική προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών των πολιτών και του χώρου που κατοικούν ανεξαιρέτως και αδιακρίτως και θα αποδεικνύεται περισσότερο αποτελεσματικό ως προς την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου.