Ο θεσμικός ρόλος του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου + της περιόδου 2021–2027 στην ανάπτυξη των ελληνικών περιφερειών

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον θεσμικό ρόλο και τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), του Ταμείου Συνοχής (ΤΣ) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+) στην ανάπτυξη των ελληνικών περιφερειών κατά την προγραμματική περίοδο 2021–2027. Με αφετηρία το πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής και τη διαχρονική του εξέλιξη, η μελέτη αναλύει τον τρόπο με τον οποίο τα τρία ταμεία διαμορφώνουν, θεσμικά και επιχειρησιακά, τις περιφερειακές στρατηγικές και τα προγράμματα στον ελληνικό χώρο, υπό το πρίσμα των νέων οριζόντιων προτεραιοτήτων της «πράσινης» και της ψηφιακής μετάβασης, της κοινωνικής ένταξης και της εδαφικής συνοχής. Η έρευνα βασίζεται σε ποιοτική ανάλυση επισήμων κειμένων προγραμματισμού (SFC2021), εγκριτικών αποφάσεων, περιφερειακών προγραμμάτων και συναφών τεκμηρίων, καθώς και σε αντιπαραβολή των αξόνων/προτεραιοτήτων με τις ειδικές ανάγκες των 13 περιφερειών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο θεσμικός ρόλος των ταμείων ξεπερνά σε σπουδαιότητα την ίδια την χρηματοδότηση: μέσω των κανόνων της επιλεξιμότητας, των δεικτών επίδοσης, καθώς και της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, τα ΕΤΠΑ–ΤΣ–ΕΚΤ+ λειτουργούν ως «συνδιαμορφωτές» δημόσιας πολιτικής, ευθυγραμμίζοντας τις περιφερειακές επενδύσεις με ευρωπαϊκούς στόχους. Στο επίπεδο των παρεμβάσεων, το ΕΤΠΑ προσανατολίζει πόρους προς ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και υποδομές χαμηλού άνθρακα· το ΤΣ επικεντρώνεται σε περιβάλλον και διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, στηρίζοντας ταυτόχρονα τους κλιματικούς στόχους· το ΕΚΤ+ ενισχύει την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική ένταξη ευάλωτων ομάδων. Η συνδυαστική επίδραση αποτυπώνεται σε ολοκληρωμένες χωρικές στρατηγικές (ΟΧΕ), στην αναβάθμιση βασικών υποδομών και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών οικονομιών. Παρά τα θετικά αποτελέσματα, αναδεικνύονται προκλήσεις: άνιση διοικητική ικανότητα και ωρίμανση έργων, κατακερματισμός παρεμβάσεων, μεταβλητότητα στις απορροφήσεις και ανάγκη βαθύτερης συμπληρωματικότητας με το Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η εργασία καταλήγει ότι η αποτελεσματικότητα των ταμείων εξαρτάται κρίσιμα από τη θεσμική ποιότητα υλοποίησης (διακυβέρνηση, αξιολόγηση, διαφάνεια) και από την ικανότητα των περιφερειών να μεταφράζουν τους ευρωπαϊκούς στόχους σε στοχευμένες, μετρήσιμες και βιώσιμες τοπικές πολιτικές. Προτείνονται βελτιώσεις σε κατευθύνσεις επιτελικής στοχοθέτησης, ενοποίησης δεδομένων, ενίσχυσης δεξιοτήτων και διεύρυνσης συμπράξεων, ώστε η περίοδος 2021–2027 να αφήσει διαρκές, δίκαιο και εδαφικά ισόρροπο αποτύπωμα ανάπτυξης.