Το πρόβλημα του μεθοδολογισμού : η πραγμοποιημένη συνείδηση και ο αφηρημένος φορμαλισμός του νεοκαντιανισμού

Η εργασία «Το Πρόβλημα του Μεθοδολογισμού: Η πραγμοποιημένη συνείδηση και ο αφηρημένος φορμαλισμός του νεοκαντιανισμού» εξετάζει τον μεθοδολογισμό ως κεντρικό επιστημολογικό φαινόμενο της νεωτερικής γνωσιολογίας. Ως μεθοδολογισμός ορίζεται η τάση να διαχωρίζονται η επιστημολογία και η μεθοδολογία διερεύνησης ενός επιστημονικού πεδίου από το αντικείμενό τους και, ως εκ τούτου, να απολυτοποιούνται ως αυτόνομα, προθεωρητικά θεμέλια της γνώσης, αποκομμένα τόσο από τα συγκεκριμένα περιεχόμενα του εμπειρικού αντικειμένου τους όσο και από τις κοινωνικές συνθήκες συγκρότησής τους. Η εργασία υποστηρίζει ότι αυτή η στάση δεν αποτελεί απλώς φιλοσοφική επιλογή, αλλά δομικό επιστημολογικό πρόβλημα που οδηγεί σε έναν αφηρημένο φορμαλισμό στην επιστημολογία, ο οποίος προκαθορίζει γνωσιολογικά το αντικείμενό του, απαγορεύοντας στο αντικείμενο να «συνομιλήσει» με την επιστημολογία και τη μέθοδο διερεύνησής του και να τις μετασχηματίσει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο χάνεται η διαλεκτική σχέση διαμεσολάβησης και αλληλοσυγκρότησης μεταξύ επιστημολογίας και μεθόδου, αφενός, και γνωστικού αντικειμένου, αφετέρου. Στο πρώτο κεφάλαιο ανασυγκροτείται η νεοκαντιανή γνωσιοθεωρία της σχολής του Μαρβούργου και της Νοτιοδυτικής Γερμανίας (Cohen, Natorp, Cassirer, Windelband, Rickert), με έμφαση στη διαδικασία της Begriffsbildung και στην υπερβατολογική θεμελίωση των κοινωνικών επιστημών του Heinrich Rickert ως παραδειγματική και εκλεπτυσμένη περίπτωση μεθοδολογισμού. Στο δεύτερο κεφάλαιο ανασυγκροτείται η θεωρία της αξιακής μορφής στο Κεφάλαιο του Marx, με σκοπό να αναδειχθεί πώς οι διαδικασίες πραγματικής αφαίρεσης που συγκροτούν τις θεμελιώδεις σχέσεις της κοινωνικής αναπαραγωγής διαμεσολαβούν τη φιλοσοφική σκέψη (και την κοινωνική ολότητα εν γένει), με αποτέλεσμα την αναγκαία ανάδυση φορμαλιστικών γνωσιοθεωρητικών παραδόσεων, οι οποίες επιχειρούν να συλλάβουν το αντικείμενό τους σε αφαίρεση από τα περιεχόμενά του και τους κοινωνικούς καθορισμούς της γνωσιακής διαδικασίας. Στον βαθμό που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τους κοινωνικούς καθορισμούς της γνώσης (πραγματική αφαίρεση, πραγμοποίηση της συνείδησης), η γνώση του επιστημονικού μας αντικειμένου (της κοινωνίας) επιστρέφει πίσω στην επιστημολογία και την μεθοδολογία της, την ενημερώνει και την μετασχηματίζει. Σε αντίθεση με τον μεθοδολογισμό, εδώ η γνώση του αντικειμένου ανατροφοδοτεί και μετασχηματίζει την αντίληψή μας περί της φύσεως του αντικειμένου μας, τι είναι αυτό που θεωρούμε αλήθεια του, τους όρους της δικής μας εμπολοκής στην γνωσιακή διαδικασία, αλλά και τι θεωρούμε έγκυρη μέθοδο απόκτησης γνώσης. Το τρίτο κεφάλαιο ολοκληρώνει την κριτική στον νεοκαντιανισμό και επιχειρεί να εξηγήσει όχι μόνο τους ιστορικο-κοινωνικούς εμφάνισης του της φορμαλιστικής σκέψης και του μεθοδολογισμού, αλλά και τους εκείνους τους όρους υπέρβασης τους.