Οι περιβαλλοντικοί φόροι στην Ελλάδα: εφαρμογές και προοπτικές

Η παρούσα μελέτη εξετάζει την περιβαλλοντική φορολογία στην Ελλάδα, σε σύγκριση με την εμπειρία άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και διερευνά τον ρόλο της στη βιώσιμη ανάπτυξη. Αρχικά, αναλύεται το θεωρητικό πλαίσιο της περιβαλλοντικής φορολογίας, οι βασικές κατηγορίες φόρων και η θεωρία των Pigouvian taxes, που στοχεύουν στη διόρθωση αρνητικών εξωτερικοτήτων. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η ευρωπαϊκή εμπειρία και οι στρατηγικές πολιτικής, όπως ο European Green Deal και το Fit for 55, με συγκριτικά παραδείγματα από χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία και η Γερμανία, καθώς και με χρήση δεικτών Eurostat. Η ανάλυση της ελληνικής εμπειρίας δείχνει ότι τα υφιστάμενα μέτρα, όπως τα τέλη κυκλοφορίας, ο φόρος καυσίμων και η φορολόγηση πλαστικών σακουλών, έχουν αποδώσει εν μέρει, με χαρακτηριστική επιτυχία τη μείωση χρήσης πλαστικής σακούλας, αλλά συνοδεύονται από χαμηλή κοινωνική αποδοχή και ανισοκατανομή της επιβάρυνσης. Η εργασία εξετάζει επίσης τις οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της περιβαλλοντικής φορολογίας, εστιάζοντας στην αναδιανομή, την ενεργειακή φτώχεια και την επίδραση στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο των προοπτικών πολιτικής, υπογραμμίζεται η σημασία εισαγωγής νέων φόρων (π.χ. carbon tax, φόροι σε single-use προϊόντα και αεροπορικά εισιτήρια) και του συνδυασμού τους με κίνητρα για ΑΠΕ και πράσινες επενδύσεις. Η επιτυχία αυτών των μέτρων εξαρτάται από την ένταξή τους σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική πράσινης μετάβασης, με συμμετοχικό και κοινωνικά δίκαιο σχεδιασμό. Τέλος, η μελέτη συνοψίζει τα συμπεράσματα, εντοπίζει περιορισμούς και προτείνει μελλοντικές ερευνητικές κατευθύνσεις, επισημαίνοντας την ανάγκη για εμπειρική αξιολόγηση, διεθνείς συγκρίσεις και ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής φορολογίας σε ένα συνολικό πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης. Η παρούσα εργασία καταδεικνύει ότι η περιβαλλοντική φορολογία μπορεί να αποτελέσει μοχλό για την επίτευξη ενός πράσινου, κοινωνικά δίκαιου και ανταγωνιστικού παραγωγικού μοντέλου στην Ελλάδα.