Οι περιβαλλοντικοί φόροι στην Ελλάδα: εφαρμογές και προοπτικές

Abstract

Η παρούσα μελέτη εξετάζει την περιβαλλοντική φορολογία στην Ελλάδα, σε σύγκριση με την εμπειρία άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και διερευνά τον ρόλο της στη βιώσιμη ανάπτυξη. Αρχικά, αναλύεται το θεωρητικό πλαίσιο της περιβαλλοντικής φορολογίας, οι βασικές κατηγορίες φόρων και η θεωρία των Pigouvian taxes, που στοχεύουν στη διόρθωση αρνητικών εξωτερικοτήτων. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η ευρωπαϊκή εμπειρία και οι στρατηγικές πολιτικής, όπως ο European Green Deal και το Fit for 55, με συγκριτικά παραδείγματα από χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία και η Γερμανία, καθώς και με χρήση δεικτών Eurostat. Η ανάλυση της ελληνικής εμπειρίας δείχνει ότι τα υφιστάμενα μέτρα, όπως τα τέλη κυκλοφορίας, ο φόρος καυσίμων και η φορολόγηση πλαστικών σακουλών, έχουν αποδώσει εν μέρει, με χαρακτηριστική επιτυχία τη μείωση χρήσης πλαστικής σακούλας, αλλά συνοδεύονται από χαμηλή κοινωνική αποδοχή και ανισοκατανομή της επιβάρυνσης. Η εργασία εξετάζει επίσης τις οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της περιβαλλοντικής φορολογίας, εστιάζοντας στην αναδιανομή, την ενεργειακή φτώχεια και την επίδραση στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο των προοπτικών πολιτικής, υπογραμμίζεται η σημασία εισαγωγής νέων φόρων (π.χ. carbon tax, φόροι σε single-use προϊόντα και αεροπορικά εισιτήρια) και του συνδυασμού τους με κίνητρα για ΑΠΕ και πράσινες επενδύσεις. Η επιτυχία αυτών των μέτρων εξαρτάται από την ένταξή τους σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική πράσινης μετάβασης, με συμμετοχικό και κοινωνικά δίκαιο σχεδιασμό. Τέλος, η μελέτη συνοψίζει τα συμπεράσματα, εντοπίζει περιορισμούς και προτείνει μελλοντικές ερευνητικές κατευθύνσεις, επισημαίνοντας την ανάγκη για εμπειρική αξιολόγηση, διεθνείς συγκρίσεις και ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής φορολογίας σε ένα συνολικό πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης. Η παρούσα εργασία καταδεικνύει ότι η περιβαλλοντική φορολογία μπορεί να αποτελέσει μοχλό για την επίτευξη ενός πράσινου, κοινωνικά δίκαιου και ανταγωνιστικού παραγωγικού μοντέλου στην Ελλάδα.This study examines environmental taxation in Greece, in comparison with the experience of other European Union member states, and investigates its role in promoting sustainable development. Initially, the theoretical framework of environmental taxation is analyzed, including key tax categories and Pigouvian taxes, which aim to correct negative externalities. The European experience and policy strategies, such as the European Green Deal and Fit for 55, are then presented, with comparative examples from countries like Sweden, Denmark, and Germany, supported by Eurostat indicators. The analysis of the Greek experience reveals that existing measures, such as vehicle circulation fees, fuel taxes, and the taxation of plastic bags, have yielded partial results, with notable success in reducing plastic bag usage, but they are accompanied by low social acceptance and unequal burden distribution. The study also explores the economic and social dimensions of environmental taxation, focusing on redistribution, energy poverty, and the impact on business competitiveness. Regarding policy prospects, the research highlights the importance of introducing new taxes (e.g., carbon tax, taxes on single-use products and air tickets) and combining them with incentives for renewable energy and green investments. The success of these measures depends on their integration into a comprehensive green transition strategy, designed to be participatory and socially equitable. Finally, the study summarizes conclusions, identifies limitations, and proposes directions for future research, emphasizing the need for empirical evaluation, international comparisons, and embedding environmental taxation within a broader sustainable development framework. The research demonstrates that environmental taxation can serve as a catalyst for achieving a green, socially just, and competitive production model in Greece.