Ο κώδικας αλληλογραφίας της Ιεράς Μητρόπολης Βάρνης (1865-1872): όψεις δικαιοδοτικής λειτουργίας

Η παρούσα εργασία μελετά τον Κώδικα Αλληλογραφίας της Ιεράς Μητρόπολης Βάρνης για την περίοδο 1865–1872, μια πλούσια αρχειακή πηγή που περιλαμβάνει επίσημες επιστολές, διορισμούς, διαζύγια και άλλες δικαιοδοτικές πράξεις. Η μελέτη χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη. Στο πρώτο μέρος, ο Κώδικας αξιοποιείται ως ιστορική μαρτυρία για το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται το Βουλγαρικό Ζήτημα. Η Βάρνα, σημαντική πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, βίωσε έντονους εθνοτικούς μετασχηματισμούς με την ενίσχυση του βουλγαρικού εθνικισμού, τη διάσπαση της ορθόδοξης κοινότητας, και την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας το 1870. Ο Ιωακείμ, ως μητροπολίτης Βάρνης (1865–1874), προσπάθησε να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις του Πατριαρχείου και τις τοπικές πιέσεις των βουλγαρόφωνων χριστιανών. Στο δεύτερο μέρος, αναδεικνύεται η αξία του Κώδικα ως τεκμήριο των δικαιοδοτικών πρακτικών και της θέσης των γυναικών στα Οθωμανικά Βαλκάνια. Μέσω της μελέτης διαζυγίων και άλλων δικαιοδοτικών πράξεων, αναδεικνύεται η συμμετοχή των γυναικών στις διαδικασίες απονομής δικαιοσύνης, καθώς και η σημασία του εκκλησιαστικού μηχανισμού στη ρύθμιση των κοινωνικών σχέσεων. Η Μητρόπολη λειτουργούσε ως φορέας δικαστικής και διοικητικής εξουσίας, εναρμονισμένη με το οθωμανικό σύστημα των μιλλέτ, και οι γυναίκες εμφανίζονται στον Κώδικα σε ποικίλες υποθέσεις: από διαζύγια και προικοδοτήσεις έως αιτήσεις για κληρονομιές. Η εργασία φωτίζει, επίσης, τη μετάβαση από την πολυθρησκευτική-πολυεθνοτική Οθωμανική Αυτοκρατορία προς τα εθνικά κράτη, τεκμηριώνοντας τις μεταβολές και τις επιπτώσεις του Τανζιμάτ στην κοινωνική δομή, στην τοπική εκκλησιαστική διοίκηση, και τη σύνδεση μικροϊστορικών καταγραφών με ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις.