Η ιδιότυπη περίπτωση του Πέτρου Βλαστού: ένας στωικός απέναντι στην «παρακμή»

Το θέμα του κειμένου αφορά τη περίπτωση του Πέτρου Βλαστού, ενός έλληνα διανοούμενου της διασποράς των τελών του 19ου αιώνα και αρχές του 20ου, ο οποίος, με εξαίρεση τα πρώτα νεανικά του χρόνια, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μεταξύ Ινδίας και Αγγλίας, ως υπάλληλος του εμπορικού Οίκου Ράλλη. Η φυσική απουσία του Πέτρου Βλαστού από την Ελλάδα δεν τον εμπόδισε να λάβει μέρος στην γενικότερη κίνηση ιδεών της εποχής. Αντιθέτως, οι παρεμβάσεις του θα τον αναδείξουν σε μια αρκετά σημαντική φυσιογνωμία διανοούμενου της περιόδου, φήμη που ωστόσο δεν θα καταφέρει να διατηρήσει και τα επόμενα χρόνια μετά τον θάνατό του. Η σκέψη του Βλαστού τοποθετείται σε μια γενικότερη κίνηση ιδεών που παρατηρούμε εκείνα τα χρόνια στη Δύση και η οποία σύγκλινε με έναν κύκλο ελλήνων διανοουμένων, εγχώριων και μη. Η κύρια θεματική ενότητα που έφερε κοντά τους εν λόγω έλληνες διανοούμενους είναι ιδέα πως η Ελλάδα ως πολιτισμός διανύει ένα κρίσιμο στάδιο παρακμής. Η έννοια της παρακμής θα γίνει κομβική στους κύκλους αυτούς οι οποίοι θα προσπαθήσουν να φανταστούν πιθανές εξόδους από το πολιτιστικό τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει το έθνος. Η παρακάτω εργασία ασχολείται κυρίως με το πολιτικό και φιλοσοφικό σκέλος της σκέψης του Βλαστού. Αφενός, με τις προσπάθειές του για ανάπτυξη μιας φυλετικής θεωρίας και αφετέρου, την γενικότερη νιτσεϊκή φύση της σκέψης του. Το έργο του Βλαστού, πέρα απ’ το ότι μπορεί να θεωρηθεί ως η πρώτη συνεκτική προσπάθεια φυλετικής ανάλυσης εν Ελλάδι, χαρακτηρίζεται, επίσης, φιλοσοφικά, από μια νιτσεϊκή αντίληψη της ζωής ως πάλη, μια ιδέα που καταλαμβάνει περίοπτη θέση στους φιλοσοφικούς προβληματισμούς του εν λόγω διανοούμενου. Η κοσμοαντίληψη του Βλαστού, ωστόσο, θα διαφοροποιηθεί πλήρως από τους προβληματισμούς των άλλων ελλήνων διανοουμένων παρότι η στόχευση για υπέρβαση της παρακμής θα παραμένει ίδια. Στην εργασία μας, λοιπόν, θα προσπαθήσουμε να φέρουμε σε αντιπαράθεση την ιδιαίτερη προσέγγιση του Βλαστού με την έτερη, και επικρατέστερη στα ελληνικά πλαίσια, κριτική, η οποία είχε ως κέντρο προβληματισμού της την έννοια της ελληνικότητας. Ο Βλαστός θα αδιαφορήσει πλήρως για την έννοια αυτή και θα ακολουθήσει μια εναλλακτική πορεία. Τέλος, θα επιχειρήσουμε μια περιγραφή της πολιτικής και φιλοσοφικής ταυτότητας του Βλαστού, η οποία συχνά προκαλεί σύγχυση στους μελετητές του λόγω της δυσκολίας να ενταχθεί σε κάποιο γνωστό ιδεολογικό σχήμα.