«Δουλεύουμε με την ψυχή μας»: η ηθική οικονομία της επαγγελματικής ένταξης χρόνια ψυχικά πασχόντων ατόμων

Η παρούσα εργασία εστιάζει στις δράσεις ενός Κοινωνικού Συνεταιρισμού Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ), με στόχο την διερεύνηση των πολιτικών και των πρακτικών που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της επαγγελματικής ένταξης χρόνια ψυχικά πασχόντων ατόμων. Ακολουθώντας τη θεωρητική προσέγγιση της ηθικής οικονομίας, η εργασία εξετάζει τις ιδέες και τις αντιλήψεις για την εργασία που αναδύονται μέσα από τις διαδικασίες που σχεδιάζονται για την «ένταξη» και τους κυρίαρχους λόγους που αρθρώνονται κατά την εφαρμογή της. Η εθνογραφική έρευνα επικεντρώνεται σε τρεις βασικές δράσεις του ΚοιΣΠΕ: το συνεργείο καθαρισμού, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα κοινωνικής επιχειρηματικότητας “Digi-Net” και τη λειτουργία ενός Εξειδικευμένου Γραφείου για την Υποστηριζόμενη Απασχόληση (ΕΓΥΑ). Μέσα από την συμμετοχική παρατήρηση και τις ημιδομημένες συνεντεύξεις με το προσωπικό και τους ωφελούμενους, αναδεικνύονται οι ηθικές αξίες και οι αντιλήψεις που συνιστούν την «ηθική οικονομία της επαγγελματικής ένταξης». Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις έννοιες της υπευθυνότητας, της αυτονομίας και της ευελιξίας, όπως αυτές διαπλέκονται με τους λόγους της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και της κοινωνικής οικονομίας. Η εθνογραφία που παρουσιάζεται εντάσσεται στο πλαίσιο του διαλόγου ανάμεσα στην οικονομική ανθρωπολογία και την ανθρωπολογία της υγείας. Οι αγώνες των ψυχικά πασχόντων ατόμων να ενταχθούν στην κοινωνική ζωή, οι αντιλήψεις για την εργασία και την "καλή ζωή", οι ηθικές αξίες που διακινούνται στο πλαίσιο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, όλα αυτά, συνθέτουν ένα μωσαϊκό νοημάτων που αναδεικνύει την αλληλεπίδραση των τοπικών πρακτικών με τους παγκόσμιους οικονομικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Η "ένταξη", μέσα από τα εθνογραφικά δεδομένα, αποκαλύπτεται ως ένα πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης, όπου οι αξίες της φροντίδας και της αλληλεγγύης συναντούν τις απαιτήσεις της αποδοτικότητας και της ευελιξίας, αναπαράγοντας κυρίαρχες αντιλήψεις για την υγεία, την εργασία και την ταυτότητα, οι οποίες τελικά διαμορφώνουν την ηθική εμπειρία των ψυχικά πασχόντων υποκειμένων. Συμπερασματικά, η ηθική οικονομία της ένταξης αποτελεί τόσο ένα πεδίο αντίστασης απέναντι στον κοινωνικό αποκλεισμό και τα στερεότυπα, όσο και μέσο συμμόρφωσης στους παγκόσμιους ηθικούς λόγους.