Άνοδος της στάθμης της θάλασσας και εκτοπισμός λόγω κλίματος: νομικές προκλήσεις για τα δικαιώματα των κρατών και την προστασία των κλιματικών προσφύγων στο διεθνές δίκαιο

Η παρούσα εργασία καταπιάνεται με το ζήτημα της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και του εκτοπισμού λόγω κλίματος. Επιχειρεί να ερευνήσει ποια είναι η νομική απάντηση στα ζητήματα αυτά μέσα από τη μελέτη της διεθνούς πρακτικής, της βιβλιογραφίας και των αντίστοιχων νομοθετικών κειμένων. Εκκινώντας από την προβληματική της αλληλεπίδρασης του διεθνούς δικαίου με την κλιματική αλλαγή επιχειρεί να καταδείξει ότι η κλιματική κρίση αποτελεί έναν διαχρονικό προβληματισμό για την ανθρωπότητα με διαρκώς αυξανόμενη σημασία. Το πλέγμα των ρυθμίσεων του διεθνούς περιβαλλοντικού δικαίου αποτελεί ένα συμπίλημα συμβατικών κειμένων, γενικών αρχών, εθιμικών κανόνων και δικαστικών αποφάσεων που απηχούν την ευρεία ενασχόληση της νομικής και πολιτικής επιστήμης με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Η κύρια ανάλυση της εργασίας διαρθρώνεται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο αφορά την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τις συνέπειες για το δίκαιο της θάλασσας και τη διατήρηση της κρατικής υπόστασης. Διαπιστώνεται ότι η αρχική χάραξη των γραμμών βάσης και οι θαλάσσιες οριοθετήσεις δεν επηρεάζονται από την άνοδο των υδάτων, όμως οι σχετικές προβλέψεις δεν έχουν περιβληθεί το χαρακτήρα συμβατικού κειμένου. Αντίστοιχα, διατηρείται η κρατική υπόσταση ακόμη και σε περίπτωση ολικής απώλειας εδάφους. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται το ζήτημα του εκτοπισμού λόγω κλίματος με έμφαση στον εκτοπισμό από περιοχές που πλήττονται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Μέσα από μία παρουσίαση αριθμητικών στοιχείων, εννοιολογικών διευκρινίσεων και του νομικού πλαισίου που είναι σχετικό με το πρόβλημα η ανάλυση επικεντρώνεται στις αποφάσεις των δικαιοδοτικών οργάνων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα. Συνάγεται ότι ο εκτοπισμένος λόγω κλίματος δεν υπάγεται στο καθεστώς του πρόσφυγα της Σύμβασης της Γενεύης (1951) κι ότι αρχές όπως το non-refoulement βρίσκουν εφαρμογή και σε συνθήκες εκτοπισμού λόγω κλίματος. Παράλληλα, η προστασία του περιβάλλοντος αναδεικνύεται σε διεθνή υποχρέωση των κρατών, κατά ορισμένους, αναγκαστικού δικαίου και αναδεικνύεται η ύπαρξη ενός δικαιώματος σε ένα υγιές και καθαρό περιβάλλον. Τέλος, υπογραμμίζεται η αξία των συνθηκών ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως μηχανισμών προστασίας των ατόμων και οριοθέτησης των υποχρεώσεων των κρατών ενόψει της κλιματικής αλλαγής. Συμπεραίνεται ότι η συνεργασία μεταξύ των κρατών και η πολιτική βούληση αποτελούν τους πυλώνες για την άμβλυνση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης. Καταληκτικά, προτείνεται η υιοθέτηση νέων συμβατικών και μη κειμένων, η εγκαθίδρυση μηχανισμών αποτελεσματικής αντιμετώπισης των προβλημάτων από την κλιματική κρίση και η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη διευκόλυνση της ασφαλούς μετακίνησης των πληθυσμών.