Συγκριτικές πλαισιώσεις του δυστυχήματος των Τεμπών στον ελληνικό και ξένο Τύπο

Το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, που σημειώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2023, είχε έντονο κοινωνικό και πολιτικό αντίκτυπο στην ελληνική κοινωνία. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ασχολήθηκαν εκτενώς με το γεγονός ήδη από την πρώτη ημέρα, προσεγγίζοντάς το όχι απλώς ως ένα μεμονωμένο ατύχημα, αλλά ως ένα σύνθετο κοινωνικό γεγονός, στο οποίο αποδόθηκαν ευρύτερες πολιτικές, θεσμικές και ηθικές διαστάσεις. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο ελληνικά και ξένα ειδησεογραφικά μέσα πλαισίωσαν το δυστύχημα, και πιο συγκεκριμένα να εντοπιστούν και να παρουσιαστούν τα δημοσιογραφικά πλαίσια που υιοθετήθηκαν, οι πτυχές που προβλήθηκαν, ο τόνος απέναντι στους κυβερνητικούς φορείς καθώς και η απόδοση ευθύνης σε ατομικό, κυβερνητικό, θεσμικό και συστημικό επίπεδο. Ακόμη, επιχειρείται μία συγκριτική ανάλυση ανάμεσα στον τρόπο κάλυψης των ξένων μέσων σε σχέση με τα ελληνικά μέσα. Για τη διεξαγωγή της έρευνας αξιοποιήθηκε η μέθοδος της ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου. Για την ανάλυση μελετήθηκαν συνολικά 344 δημοσιεύματα, εκ των οποίων τα 257 είναι ελληνικά δημοσιεύματα αναρτημένα σε φιλοκυβερνητικές και αντιπολιτευτικές ιστοσελίδες (Καθημερινή, τα Νέα, Εφ. Συν, Αυγή, Πρώτο Θέμα), ενώ τα υπόλοιπα 87 είναι ξένα δημοσιεύματα από το Γαλλικό, Βρετανικό, Γερμανό-Αυστριακό και Ρουμάνικο διαδικτυακό Τύπο. Η περίοδος κάλυψης αφορά αποκλειστικά τον πρώτο μήνα μετά το δυστύχημα (28/2/23 -31/3/23), και επιλέχθηκε λόγω της σημαντικότητας των γεγονότων και των έντονων εξελίξεων. Τα εν λόγω δημοσιεύματα κωδικοποιήθηκαν στο λογισμικό ποιοτικής ανάλυσης δεδομένων MAXQDA βάσει συγκεκριμένου συστήματος κωδικοποίησης που περιλάμβανε τη μέθοδο πλαισίωσης (θεματική, περιπτωσιολογική) καθώς και τα πλαίσια ευθυνών, ανθρωπίνου ενδιαφέροντος, ηθικής, σύγκρουσης και οικονομικών συνεπειών. Ειδικότερα, με στόχο να αναδειχθεί σε ποιον αποδόθηκε η ευθύνη για το δυστύχημα, το πλαίσιο απόδοσης ευθυνών περιλάμβανε και υποκατηγορίες: ατομική ευθύνη : (σταθμάρχης, μηχανοδηγός, επιθεωρητής ΟΣΕ), θεσμική ευθύνη (Hellenic Train, ΟΣΕ, ΡΑΣ), Κυβερνητική ευθύνη και συστημική ευθύνη (χρόνιες παθογένειες συστήματος, κυβερνήσεις διαχρονικά, ιδιωτικοποίηση και υποχρηματοδότηση). Πέρα από την κωδικοποίηση των πλαισίων, ενσωματώθηκε και ένα συμπληρωματικό επίπεδο ανάλυσης, η ποιοτική ανάλυση πλαισίων (Qualitative Frame Analysis) των Entman (1993) και Gamson (1992). Για το σκοπό αυτό επιλέχθηκαν και μελετήθηκαν συγκεκριμένα άρθρα υψηλής βαρύτητας από κάθε μέσο ως προς το πώς όρισαν το δυστύχημα, ποια αίτια και ηθικές αξιολογήσεις απέδωσαν σε αυτό και ποιες λύσεις πρότειναν. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι κυριάρχησε η θεματική πλαισίωση, γεγονός που καταδεικνύει ότι το δυστύχημα αντιμετωπίστηκε ως ζήτημα ευρύτερων κοινωνικοπολιτικών και θεσμικών διαστάσεων και όχι ως μεμονωμένο ατύχημα. Το πλαίσιο απόδοσης ευθυνών αναδείχθηκε το κυρίαρχο πλαίσιο τόσο στα ελληνικά όσο και στα ξένα μέσα, με διαφοροποιήσεις ως προς τους υπεύθυνους στους οποίους εστίασε κάθε μέσο. Στα ελληνικά μέσα παρατηρείται έντονη απόδοση κυβερνητικής και ατομικής ευθύνης, με σαφείς διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον πολιτικό προσανατολισμό, ενώ στα ξένα μέσα επικρατεί μια περισσότερο συστημική και δομική προσέγγιση. Συνολικά, η έρευνα καταδεικνύει ότι το δυστύχημα των Τεμπών αποτέλεσε κομβικό γεγονός για τον δημόσιο λόγο, ενεργοποιώντας έντονες πολιτικές, ηθικές και κοινωνικές αναγνώσεις. Παρά τους περιορισμούς της μελέτης ως προς το δείγμα και τον χρονικό ορίζοντα, τα ευρήματα συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατανόηση του ρόλου των ΜΜΕ στη διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης γύρω από κρίσιμα γεγονότα.