Το νέο δίκαιο για την προστασία προσώπων από φυσικές καταστροφές

Τα τελευταία χρόνια, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται αυξανόμενη εκδήλωση φυσικών φαινομένων με ιδιαίτερη ένταση, σφοδρότητα και συχνότητα, σε σύγκριση με τα μέχρι πρότινος καταγεγραμμένα στατιστικά δεδομένα. Εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα, παρατεταμένοι καύσωνες και λοιπά ακραία και μη συνήθη φυσικά φαινόμενα, τα οποία στο παρελθόν εμφανίζονταν σποραδικά, πλέον αποτελούν επαναλαμβανόμενες απειλές για τις σύγχρονες κοινωνίες. Πέραν των κρατικών φορέων, οι οποίοι φέρουν την κύρια ευθύνη διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης εντός της εθνικής επικράτειας, δραστηριοποιούνται διεθνείς κυβερνητικοί και μη κυβερνητικοί οργανισμοί, οι οποίοι επικουρικά και σε εθελοντική βάση συμβάλλουν στην αντιμετώπιση καταστροφών και στην παροχή βοήθειας σε πληττόμενους πληθυσμούς. Παράλληλα, οι οργανισμοί αυτοί συμμετέχουν σε δράσεις πρόληψης, πρόβλεψης και ενίσχυσης της ετοιμότητας έναντι των κινδύνων που απορρέουν από τις φυσικές καταστροφές. Οι σύγχρονες προκλήσεις, στο πλαίσιο της λεγόμενης εποχής των πολλαπλών κρίσεων, καθιστούν αναγκαία την άμεση προσαρμογή των κρατών σε νέα δεδομένα, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο. Οι αρμόδιοι θεσμοί, αξιοποιώντας την εμπειρία και τα διδάγματα προηγούμενων κρίσεων, εξελίσσουν διαρκώς τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας και διαχείρισης κινδύνων. Σκοπός της παρούσας πτυχιακής εργασίας είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων αναφορικά με το νέο νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των προσώπων από φυσικές καταστροφές. Προς τον σκοπό αυτό, η μελέτη διαρθρώνεται σε επιμέρους κεφάλαια, ώστε να προσφέρει μια ολοκληρωμένη και σφαιρική προσέγγιση του εξεταζόμενου ζητήματος. Αρχικά παρουσιάζονται βασικοί ορισμοί και επιχειρείται κατηγοριοποίηση των φυσικών φαινομένων και καταστροφών, ακολουθούμενη από ανάλυση των επιπτώσεών τους σε κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Στη συνέχεια, παρατίθεται σύντομη ιστορική αναδρομή, η οποία καταδεικνύει ότι η προστασία των πληθυσμών, της περιουσίας και του περιβάλλοντος από τις συνέπειες των φυσικών καταστροφών απασχολεί τις ανθρώπινες κοινωνίες από την αρχαιότητα. Ακολούθως εξετάζεται το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο προστασίας προσώπων από φυσικές καταστροφές, με έμφαση στο εθνικό δίκαιο, ενώ παράλληλα αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο και ο ρόλος διεθνών οργανισμών στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και το ΝΑΤΟ. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε βασικούς διεθνείς φορείς πολιτικής προστασίας, όπως οι IFRC και ICDO, καθώς και στην Πρωτοβουλία Πολιτικής Προστασίας των κρατών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (DPPI/SEE). Η εργασία ολοκληρώνεται με την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την επάρκεια του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων, ενώ παράλληλα εντοπίζονται αδυναμίες και διατυπώνονται ρεαλιστικές προτάσεις για τη βελτίωση της προστασίας των προσώπων από φυσικές καταστροφές.