Το νέο δίκαιο για την προστασία προσώπων από φυσικές καταστροφές

Abstract

Τα τελευταία χρόνια, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται αυξανόμενη εκδήλωση φυσικών φαινομένων με ιδιαίτερη ένταση, σφοδρότητα και συχνότητα, σε σύγκριση με τα μέχρι πρότινος καταγεγραμμένα στατιστικά δεδομένα. Εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα, παρατεταμένοι καύσωνες και λοιπά ακραία και μη συνήθη φυσικά φαινόμενα, τα οποία στο παρελθόν εμφανίζονταν σποραδικά, πλέον αποτελούν επαναλαμβανόμενες απειλές για τις σύγχρονες κοινωνίες. Πέραν των κρατικών φορέων, οι οποίοι φέρουν την κύρια ευθύνη διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης εντός της εθνικής επικράτειας, δραστηριοποιούνται διεθνείς κυβερνητικοί και μη κυβερνητικοί οργανισμοί, οι οποίοι επικουρικά και σε εθελοντική βάση συμβάλλουν στην αντιμετώπιση καταστροφών και στην παροχή βοήθειας σε πληττόμενους πληθυσμούς. Παράλληλα, οι οργανισμοί αυτοί συμμετέχουν σε δράσεις πρόληψης, πρόβλεψης και ενίσχυσης της ετοιμότητας έναντι των κινδύνων που απορρέουν από τις φυσικές καταστροφές. Οι σύγχρονες προκλήσεις, στο πλαίσιο της λεγόμενης εποχής των πολλαπλών κρίσεων, καθιστούν αναγκαία την άμεση προσαρμογή των κρατών σε νέα δεδομένα, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο. Οι αρμόδιοι θεσμοί, αξιοποιώντας την εμπειρία και τα διδάγματα προηγούμενων κρίσεων, εξελίσσουν διαρκώς τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας και διαχείρισης κινδύνων. Σκοπός της παρούσας πτυχιακής εργασίας είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων αναφορικά με το νέο νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των προσώπων από φυσικές καταστροφές. Προς τον σκοπό αυτό, η μελέτη διαρθρώνεται σε επιμέρους κεφάλαια, ώστε να προσφέρει μια ολοκληρωμένη και σφαιρική προσέγγιση του εξεταζόμενου ζητήματος. Αρχικά παρουσιάζονται βασικοί ορισμοί και επιχειρείται κατηγοριοποίηση των φυσικών φαινομένων και καταστροφών, ακολουθούμενη από ανάλυση των επιπτώσεών τους σε κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Στη συνέχεια, παρατίθεται σύντομη ιστορική αναδρομή, η οποία καταδεικνύει ότι η προστασία των πληθυσμών, της περιουσίας και του περιβάλλοντος από τις συνέπειες των φυσικών καταστροφών απασχολεί τις ανθρώπινες κοινωνίες από την αρχαιότητα. Ακολούθως εξετάζεται το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο προστασίας προσώπων από φυσικές καταστροφές, με έμφαση στο εθνικό δίκαιο, ενώ παράλληλα αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο και ο ρόλος διεθνών οργανισμών στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και το ΝΑΤΟ. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε βασικούς διεθνείς φορείς πολιτικής προστασίας, όπως οι IFRC και ICDO, καθώς και στην Πρωτοβουλία Πολιτικής Προστασίας των κρατών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (DPPI/SEE). Η εργασία ολοκληρώνεται με την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την επάρκεια του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων, ενώ παράλληλα εντοπίζονται αδυναμίες και διατυπώνονται ρεαλιστικές προτάσεις για τη βελτίωση της προστασίας των προσώπων από φυσικές καταστροφές.In recent years, both in Greece and globally, there has been an increasing occurrence of natural phenomena marked by exceptional intensity, severity, and frequency, compared to previously recorded statistical data. Large-scale wildfires, severe flooding events, prolonged heatwaves, and other extreme and atypical natural phenomena that once appeared sporadically now constitute recurring threats to modern societies. Beyond state authorities, which bear the primary responsibility for managing emergency situations within national territories, international governmental and non-governmental organizations operate in a supportive and voluntary capacity, contributing to disaster response and providing assistance to affected populations. At the same time, these organizations engage in prevention, forecasting, and preparedness activities aimed at mitigating the risks associated with natural disasters. Contemporary challenges, within the context of the so-called era of multiple crises, necessitate the prompt adaptation of states to new realities at both national and supranational levels. Drawing on experience and lessons learned from previous crises, competent institutions continuously evolve and enhance civil protection and risk management mechanisms. The purpose of this undergraduate thesis is to draw conclusions regarding the new legislative framework for the protection of persons from natural disasters. To this end, the study is structured into individual chapters in order to provide a comprehensive and holistic approach to the issue under examination. Initially, key definitions are presented and a categorization of natural phenomena and disasters is undertaken, followed by an analysis of their social, economic, and environmental impacts. Subsequently, a brief historical overview demonstrates that the protection of populations, property, and the environment from the consequences of natural disasters has been a concern of human societies since antiquity. The thesis then examines the current legislative framework governing the protection of persons from natural disasters, with particular emphasis on national law. At the same time, the institutional framework and role of international organizations in which Greece participates—such as the European Union, the United Nations, and NATO—are analyzed. Furthermore, reference is made to major international civil protection bodies, including the International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC) and the International Civil Defence Organization (ICDO), as well as to the Civil Protection Initiative of Southeast European States (DPPI/SEE). The study concludes by assessing the adequacy of the existing legislative framework and the effectiveness of current crisis management mechanisms, while identifying weaknesses and proposing realistic measures to enhance the protection of persons against natural disasters.