Οι μαζικές διαδηλώσεις, “απειλή της ζωής του έθνους;” Ζητήματα και διαπιστώσεις υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου του Στρασβούργου

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει το ζήτημα των μαζικών διαδηλώσεων υπό το πρίσμα της προστασίας του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και της δυνατότητας των κρατών να παρεκκλίνουν από τις διεθνείς τους υποχρεώσεις σε περιόδους έκτακτης ανάγκης. Κεντρική υπόθεση της εργασίας αποτελεί το ερώτημα κατά πόσο οι μαζικές διαδηλώσεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως δημόσιος κίνδυνος που απειλεί τη ζωή του έθνους και, συνακόλουθα, να δικαιολογήσουν την ενεργοποίηση εξαιρετικών μηχανισμών περιορισμού ή αναστολής θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σκοπός της εργασίας είναι αφενός η συστηματική ανάλυση του κανονιστικού πλαισίου που διέπει την ελευθερία του συνέρχεσθαι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και τι προβλέπεται τόσο σε ενωσιακό όσο και σε διεθνές επίπεδο και αφετέρου η διερεύνηση των ορίων της κρατικής διακριτικής ευχέρειας σε συνθήκες κρίσης. Ειδικότερος στόχος είναι η αξιολόγηση της νομολογίας που διαμορφώνεται από το Δικαστήριο του Στρασβούργου, προκειμένου να εξεταστεί κατά πόσο είναι εφικτό οι μαζικές διαδηλώσεις να οδηγήσουν στην απειλή της ζωής του έθνους. Η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι κυρίως δογματική και νομολογιακή. Στο πρώτο μέρος αναλύονται οι βασικές ρυθμίσεις που κατοχυρώνουν την ελευθερία του συνέρχεσθαι, ενώ στο δεύτερο μέρος εξετάζεται η έννοια της παρέκκλισης σε περιόδους έκτακτης ανάγκης και οι προϋποθέσεις εφαρμογής της. Η μελέτη συμπληρώνεται με την ανάλυση αντιπροσωπευτικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μέσω των οποίων αποτυπώνεται η πρακτική εφαρμογή των σχετικών κανόνων. Από τα αποτελέσματα της ανάλυσης προκύπτει ότι η έννοια του δημοσίου κινδύνου που απειλεί τη ζωή του έθνους ερμηνεύεται στενά και υπόκειται σε αυστηρά σωρευτικά κριτήρια. Διαπιστώνεται ότι οι μαζικές διαδηλώσεις, ακόμη και όταν συνοδεύονται από σοβαρές εντάσεις ή επεισόδια βίας, δεν αρκούν αφ’ εαυτών για να δικαιολογήσουν την αναστολή της προστασίας του δικαιώματος του συνέρχεσθαι, εφόσον τα συνήθη μέσα διατήρησης της δημόσιας τάξης παραμένουν αποτελεσματικά. Συμπερασματικά, η εργασία καταδεικνύει ότι η προστασία του δικαιώματος του συνέρχεσθαι αποτελεί βασικό πυλώνα της δημοκρατικής κοινωνίας και ότι η επίκληση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης οφείλει να συνοδεύεται από αυστηρό έλεγχο αναγκαιότητας και αναλογικότητας, προκειμένου να διασφαλίζεται το κράτος δικαίου και να αποτρέπεται η υπέρμετρη κρατική αυθαιρεσία.