Οι μαζικές διαδηλώσεις, “απειλή της ζωής του έθνους;” Ζητήματα και διαπιστώσεις υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου του Στρασβούργου

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει το ζήτημα των μαζικών διαδηλώσεων υπό το πρίσμα της προστασίας του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και της δυνατότητας των κρατών να παρεκκλίνουν από τις διεθνείς τους υποχρεώσεις σε περιόδους έκτακτης ανάγκης. Κεντρική υπόθεση της εργασίας αποτελεί το ερώτημα κατά πόσο οι μαζικές διαδηλώσεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως δημόσιος κίνδυνος που απειλεί τη ζωή του έθνους και, συνακόλουθα, να δικαιολογήσουν την ενεργοποίηση εξαιρετικών μηχανισμών περιορισμού ή αναστολής θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σκοπός της εργασίας είναι αφενός η συστηματική ανάλυση του κανονιστικού πλαισίου που διέπει την ελευθερία του συνέρχεσθαι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και τι προβλέπεται τόσο σε ενωσιακό όσο και σε διεθνές επίπεδο και αφετέρου η διερεύνηση των ορίων της κρατικής διακριτικής ευχέρειας σε συνθήκες κρίσης. Ειδικότερος στόχος είναι η αξιολόγηση της νομολογίας που διαμορφώνεται από το Δικαστήριο του Στρασβούργου, προκειμένου να εξεταστεί κατά πόσο είναι εφικτό οι μαζικές διαδηλώσεις να οδηγήσουν στην απειλή της ζωής του έθνους. Η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι κυρίως δογματική και νομολογιακή. Στο πρώτο μέρος αναλύονται οι βασικές ρυθμίσεις που κατοχυρώνουν την ελευθερία του συνέρχεσθαι, ενώ στο δεύτερο μέρος εξετάζεται η έννοια της παρέκκλισης σε περιόδους έκτακτης ανάγκης και οι προϋποθέσεις εφαρμογής της. Η μελέτη συμπληρώνεται με την ανάλυση αντιπροσωπευτικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μέσω των οποίων αποτυπώνεται η πρακτική εφαρμογή των σχετικών κανόνων. Από τα αποτελέσματα της ανάλυσης προκύπτει ότι η έννοια του δημοσίου κινδύνου που απειλεί τη ζωή του έθνους ερμηνεύεται στενά και υπόκειται σε αυστηρά σωρευτικά κριτήρια. Διαπιστώνεται ότι οι μαζικές διαδηλώσεις, ακόμη και όταν συνοδεύονται από σοβαρές εντάσεις ή επεισόδια βίας, δεν αρκούν αφ’ εαυτών για να δικαιολογήσουν την αναστολή της προστασίας του δικαιώματος του συνέρχεσθαι, εφόσον τα συνήθη μέσα διατήρησης της δημόσιας τάξης παραμένουν αποτελεσματικά. Συμπερασματικά, η εργασία καταδεικνύει ότι η προστασία του δικαιώματος του συνέρχεσθαι αποτελεί βασικό πυλώνα της δημοκρατικής κοινωνίας και ότι η επίκληση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης οφείλει να συνοδεύεται από αυστηρό έλεγχο αναγκαιότητας και αναλογικότητας, προκειμένου να διασφαλίζεται το κράτος δικαίου και να αποτρέπεται η υπέρμετρη κρατική αυθαιρεσία.This Master’s thesis examines the issue of mass demonstrations through the lens of the protection of the right to freedom of assembly and the possibility for States to derogate from their obligations in situations of emergency. The central research question of the study concerns whether mass demonstrations may be characterised as constituting a public emergency threatening the life of the nation and, consequently, whether they may justify the activation of exceptional mechanisms for the restriction or suspension of fundamental rights. The aim of the thesis is, on the one hand, to provide a systematic analysis of the normative framework governing the freedom of assembly at the European level, as well as the relevant provisions at the European Union and international levels, and, on the other hand, to explore the limits of State discretion in times of crisis. A more specific objective is the evaluation of the case law developed by the Strasbourg Court, in order to assess whether and under what conditions mass demonstrations may be considered capable of threatening the life of the nation. The methodology adopted is primarily doctrinal and case-law based. In the first part, the study analyses the core legal provisions safeguarding the freedom of assembly, while the second part examines the concept of derogation in situations of emergency and the conditions governing its application. The analysis is complemented by the examination of representative judgments of the European Court of Human Rights, through which the practical application of the relevant legal rules is illustrated. The findings of the analysis indicate that the notion of a public emergency threatening the life of the nation is interpreted narrowly and is subject to strict cumulative criteria. It is demonstrated that mass demonstrations, even when accompanied by serious tensions or incidents of violence, do not in themselves suffice to justify the suspension of the protection of the right to freedom of assembly, provided that ordinary measures for the maintenance of public order remain effective. In conclusion, the thesis shows that the protection of the right to freedom of assembly constitutes a fundamental pillar of a democratic society. The invocation of states of emergency must therefore be accompanied by rigorous scrutiny of necessity and proportionality, in order to safeguard the rule of law and prevent excessive State arbitrariness.