Η συμβολή των νέων μέσων επικοινωνίας στην εξέλιξη των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων

Δεδομένου ότι η ιστορία της δημόσιας σφαίρας είναι επί το πλείστον μια ιστορία «μεσοποίησης», εννοώντας ότι με την πάροδο των χρόνων και την εξέλιξη των κοινωνιών, η δημόσια σφαίρα περνάει σταδιακά από το θεσμό της κοινότητας στον θεσμό των ΜΜΕ, συμπεραίνεται ότι τα νέα μέσα αποτελούν σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι διαμόρφωσης αλλά και διαχείρισης του συλλογικού. Κατόπιν τούτου, ζητούμενο στην παρούσα έρευνα είναι η κατανόηση και η ερμηνεία ενός συγκεκριμένου μέσου κοινωνικής δικτύωσης, ήτοι Twitter, ως μια εναλλακτική πλατφόρμα πολιτικής συζήτησης, ζύμωσης και δράσης. Προκειμένου να διερευνηθούν τα ανωτέρω το γεγονός της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα χρησιμοποιείται ως μελέτη περίπτωσης, επιχειρώντας να δοθούν απαντήσεις στο κάτωθι ερευνητικό ερώτημα: «Υπάρχει σχέση μεταξύ της ενασχόλησης των πολιτών με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και του βαθμού συμμετοχής τους σε μορφές συλλογικής και κινηματικής δράσης, και αν ναι, πως εξηγείται η σχέση αυτή;» Προκειμένου να διερευνηθούν τα ερωτήματα που ανακύπτουν η έρευνα σταδιακά οδηγήθηκε στην υιοθέτηση της μεθοδολογικής πρακτικής, η οποία στον χώρο των κοινωνικών επιστημών χαρακτηρίζεται ως «τριγωνισμός» ή «τριγωνοποίηση» της ερευνητικής μεθόδου. Προκειμένου να επιτευχθεί ο τριγωνισμός έγινε αξιοποίηση των κάτωθι ερευνητικών εργαλείων: (α) δομημένα ερωτηματολόγια, (β) ανάλυση κειμένων (tweets) δια μέσω της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου και (γ) ημι-δομημένες εις-βάθος συνεντεύξεις. Τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η ιστορία της δημόσιας σφαίρας είναι κατά βάση μια ιστορία «μεσοποίησης». Τα νέα μέσα επικοινωνίας δίνουν τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη που διατηρεί ενεργό λογαριασμό να εμπλακεί και να παρέμβει στο δημόσιο διάλογο, λειτουργώντας έτσι ως την σύγχρονη εναλλακτική της δημόσιας σφαίρας. Στο πεδίο της συλλογικής και κινηματικής δράσης επιβεβαιώνεται η δυναμική των νέων μέσων, καθώς τα αποτελέσματα καταγράφουν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ εξαρτημένης (ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) και ανεξάρτητης μεταβλητής (συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις και κινηματικές πρακτικές). Μόλα ταύτα, προκύπτει ότι ποιοτικά, και όχι ποσοτικά κριτήρια επηρεάζουν την εμπλοκή των χρηστών στη δημόσια σφαίρα. Εν συνεχεία, επιβεβαιώνεται ο εργαλειακός χαρακτήρας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς συχνά χρησιμοποιούνται από τους κινηματίες ως εργαλείο οργάνωσης, συντονισμού και διάδοσης των δράσεών τους. Παρ΄ όλα αυτά, μια προσέγγιση που εστιάζει αποκλειστικά στον εργαλειακό χαρακτήρα των νέων μέσων κρίνεται ελλιπής. Τα νέα μέσα έχουν ταυτόχρονα παρακινητικό χαρακτήρα, δρώντας ως εργαλείο στρατολόγησης, καθώς και ως ενισχυτές και επιταχυντές συλλογικών δράσεων. Τέλος, τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν ότι δεν είναι λίγες οι φορές που τα νέα μέσα λειτουργούν ως εναλλακτική μορφή ψηφιακής δράσης και ανυπακοής, αναφερόμενη κυρίως στο φαινόμενο του ψηφιακού «χακτιβισμού».