Σχέση συνεργατικών στάσεων και συμπεριφορών: κοινωνικοί, περιβαλλοντικοί-καταστασιακοί και προδιαθεσικοί παράγοντες

Η έννοια της συνεργατικότητας, εν μέσω της περιόδου οξείας κοινωνικο-οικονομικής κρίσης που διανύουμε, αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο πολιτικό και κοινωνικό ζητούμενο των σύγχρονων κοινωνιών. Φαίνεται να αποτελεί πλέον όχι μόνο απαραίτητη προϋπόθεση για την –πολυπόθητη- οικονομική ανάπτυξη, αλλά και για τη διατήρηση της συνοχής του κοινωνικού ιστού, αποκτώντας έτσι ξεκάθαρες κοινωνικές προεκτάσεις. Στόχος της παρούσας διατριβής ήταν η προσέγγιση της συνεργασίας μέσα από μια συνθετική ματιά, προτείνοντας την αλληλεπίδραση και την συμπληρωματικότητα συγκεκριμένων κοινωνικών, καταστασιακών-περιβαλλοντικών και προδιαθεσικών μεταβλητών στη διαμόρφωση των συνεργατικών στάσεων και στην ανάδυση των συνεργατικών συμπεριφορών. Σε πρώτο επίπεδο εξετάστηκε η επίδραση συγκεκριμένων προδιαθεσικών (το είδος παρακίνησης και οι στόχοι ζωής των ατόμων) και καταστασιακών-περιβαλλοντικών παραμέτρων (πλαίσιο: ελεγκτικό έναντι υποστηρικτικού της αυτονομίας) στη διαμόρφωση των οπορτουνιστικών, μη συνεργατικών στάσεων. Σε δεύτερο επίπεδο μελετήθηκε η επίδραση, αλλά και η αλληλεπίδραση, συγκεκριμένων προδιαθεσικών (το είδος παρακίνησης των ατόμων, η επιθυμία για κοινωνική κυριαρχία, οι παράγοντες προσωπικότητας), κοινωνικών και καταστασιακών-περιβαλλοντικών παραμέτρων (πλαίσιο: ελεγκτικό έναντι υποστηρικτικού της αυτονομίας και προέλευση του εταίρου: εταίρος προερχόμενος από την ενδο-ομάδα έναντι της εξω-ομάδας), στη διαμόρφωση των μη συνεργατικών στάσεων και συμπεριφορών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πράγματι οι μελετώμενοι προδιαθεσικοί-ενδοατομικοί παράγοντες επιδρούν στη διαμόρφωση μη συνεργατικών στάσεων και στην επιλογή ανταγωνιστικών συμπεριφορών. Τα άτομα που χαρακτηρίζονται από οπορτουνιστικές, μη συνεργατικές τάσεις και υιοθετούν ανταγωνιστικά πρότυπα συμπεριφοράς μεγιστοποίησης του ατομικού τους κέρδους φάνηκε: (α) να διαθέτουν ελεγχόμενο προσανατολισμό παρακίνησης, δηλαδή έτειναν να αποδίδουν σε εξωτερικά αίτια την αιτιότητα της συμπεριφοράς τους, (β) να εστιάζουν σε εξωτερικούς στόχους ζωής, όπως είναι η οικονομική επιτυχία, η φήμη και η εικόνα τους, (γ) να χαρακτηρίζονται από χαμηλά ποσοστά εντιμότητας-ταπεινότητας και προσήνειας και (δ) να έχουν υψηλά επίπεδα επιθυμίας για κοινωνική κυριαρχία. Έπειτα, δείχθηκε ότι οι μελετώμενοι καταστασιακοί-περιβαλλοντικοί παράγοντες επιδρούν επίσης στη διαμόρφωση μη συνεργατικών στάσεων και στην επιλογή ανταγωνιστικών συμπεριφορών. Χαρακτηριστικά, καταγράφηκαν υψηλότερα ποσοστά οπορτουνιστικών, μη συνεργατικών στάσεων και ανταγωνιστικών συμπεριφορών στις συνθήκες όπου: (α1) το πλαίσιο γινόταν αντιληπτό από τα άτομα ως ελεγκτικό, (α2) το πλαίσιο ήταν ελεγκτικό, (β1) ο συμπαίκτης προερχόταν από την εξω-ομάδα (εθνικότητα διάφορη της ελληνικής) έναντι της ενδο-ομάδας (Έλληνας) και (β2) ο συμπαίκτης προερχόταν από την ενδο-ομάδα (Έλληνας) έναντι ενός συμπαίκτη που προερχόταν από εξω-ομάδα ανεπτυγμένης χώρας (Σουηδός). Τέλος, επισημάνθηκε η αλληλεπίδραση μεταξύ των προαναφερθέντων παραγόντων στη διαμόρφωση των μη συνεργατικών στάσεων και στην επιλογή των ανταγωνιστικών συμπεριφορών. Συγκεκριμένα, φάνηκε ότι: (α) ο ελεγχόμενος και ο αυτόνομος προσανατολισμός και τα πλαίσια που γίνονται αντιληπτά ως ελεγκτικά αποτελούν ισχυρούς προβλεπτικούς παράγοντες των οπορτουνιστικών στάσεων και (β) η επιθυμία για κοινωνική κυριαρχία, ο οικονομικός οπορτουνισμός, ο ελεγχόμενος προσανατολισμός, το ελεγκτικό πλαίσιο και η συνθήκη της εξω-ομάδας αποτελούν ισχυρούς προβλεπτικούς παράγοντες της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Το εύρημα αυτό δείχνει να στηρίζει τη βάση του θεωρητικού προβληματισμού της διατριβής, ανοίγοντας ταυτόχρονα νέες προοπτικές για μελλοντική έρευνα.