Μισός αιώνας «Δεν Ξεχνώ»: το ζήτημα των αγνοουμένων της Κύπρου ως νομική και ηθική δέσμευση στο διεθνές δίκαιο: εφαρμογές και μία αποτίμηση

Οι αγνοούμενοι της Κύπρου συνιστούν ένα από τα πιο σοβαρά και σύνθετα προβλήματα του ευρύτερου Κυπριακού ζητήματος, παραμένοντας έως και σήμερα άλυτο, παρά τις όποιες θεσμικές και πολιτικές πρωτοβουλίες. Εντός αυτού του πλαισίου, αναδεικνύεται το ερώτημα ως προς τη νομική και ηθική διάσταση του ζητήματος στο διεθνές δίκαιο, και τις υποχρεώσεις των κρατών. Η παρατεταμένη ατιμωρησία, η έλλειψη λογοδοσίας και η απουσία ουσιαστικής αποκατάστασης φέρνουν στο επίκεντρο το δικαίωμα στην αλήθεια, το οποίο αποτελεί κεντρικό άξονα της παρούσας μελέτης. Αν και το εν λόγω δικαίωμα δεν αναγνωρίζεται ρητά, αναδύθηκε σταδιακά μέσω της νομολογίας και της θεωρίας, αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο τα συγκριτικά διαφορετικά επίπεδα θεμελίωσής του και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα επιμέρους συστήματα προστασίας. Η ανάδυση αυτή είναι άμεσα συνυφασμένη με την υποχρέωση διατήρησης της συλλογικής μνήμης, η οποία, στο κυπριακό πλαίσιο, αποτυπώνεται συμβολικά στο σύνθημα «Δεν Ξεχνώ». Παράλληλα, οι εξαναγκαστικές εξαφανίσεις, επανέρχονται δυναμικά στο πεδίο των σύγχρονων ενόπλων συρράξεων, αναδεικνύοντας την ανάγκη επανεξέτασης των ορίων και της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων εργαλείων του διεθνούς δικαίου. Τέλος, η μελέτη εξετάζει τόσο το τι έχει επιτευχθεί, όσο και το τι παραμένει ανεπαρκές στην κυπριακή περίπτωση, προτείνοντας ρεαλιστικές νομικές, και μη, οδούς δράσης. Η κινητοποίηση διεθνών θεσμών, η ανάληψη ευθύνης, η διατήρηση του ζητήματος στη διεθνή και ευρωπαϊκή ατζέντα και η πλήρης αποκάλυψη της αλήθειας προωθούνται ως προϋποθέσεις για την επανόρθωση, την ηθική αποκατάσταση των οικογενειών, τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και εν τέλει τη δικαιοσύνη, μεταβατική και αποκαταστατική.