Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και η διαχρονική εξέλιξη του «πραγματικού του ρόλου»

Η διπλωματική εργασία εξετάζει τη διαχρονική εξέλιξη του πραγματικού ρόλου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, από τη δημιουργία του έως σήμερα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποτελούμενο από τους ηγέτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον Πρόεδρο του και τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθορίζει τους πολιτικούς προσανατολισμούς και τις προτεραιότητες της. Παρόλο που δεν ασκεί νομοθετικές αρμοδιότητες, αποτελεί κεντρικό όργανο συντονισμού και διαμόρφωσης πολιτικών. Εδραιώθηκε ως θεσμός με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1993) και ενισχύθηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας (2009). Αρχικά, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε κυρίως διαβουλευτικό και στρατηγικό χαρακτήρα, καθορίζοντας τις γενικές πολιτικές κατευθύνσεις και προτεραιότητες. Ωστόσο, με τις αυξανόμενες κρίσεις στα ευρωπαϊκά δρώμενα και την ανάγκη για πιο αποφασιστική παρέμβαση στην πολιτική σκηνή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο επεκτάθηκε σε ρόλους που παραδοσιακά ανήκαν σε άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς., αναλαμβάνοντας πιο ενεργό ρόλο στον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων και την έγκριση μεγάλων πολιτικών αποφάσεων. Ο ρόλος του πλέον περιλαμβάνει την καθοδήγηση πολιτικών και ειδικά τη στρατηγική διαχείριση κρίσεων, στην οποία έχει αποδείξει τη σημαντικότητα του ρόλου του, όπως οι οικονομικές κρίσεις που αντιμετώπισαν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η πανδημία του Covid-19 και η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η εργασία αναδεικνύει πως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει αναλάβει πλέον τον ρόλο της κινητήριας δύναμης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την άτυπη αλλά ουσιαστική επιρροή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής, ακόμη και στη νομοθετική διαδικασία που τυπικά δεν έχει αρμοδιότητα. Ωστόσο, η υπερβολική εξουσία που ασκεί, σε συνδυασμό με τον μη νομοθετικό του χαρακτήρα, γεννά προβληματισμούς. Υπάρχει ο κίνδυνος υπονόμευσης της ισορροπίας μεταξύ των ενωσιακών θεσμών., ενώ η κυριαρχία του μπορεί να περιορίσει την πρωτοβουλία των νομοθετικών οργάνων. Επιπλέον, η τάση του να προωθεί αποφάσεις βασισμένες σε πολιτικές διαπραγματεύσεις, συχνά εις βάρος της διαφάνειας και της λογοδοσίας, εγείρει ερωτήματα για τη δημοκρατική του νομιμοποίηση.