Το νέο δημόσιο μάνατζμεντ και ο αντίκτυπος της δημοσιονομικής κρίσης στην ελληνική δημόσια διοίκηση

Για όλες τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις της ελληνικής Πολιτείας, η οργάνωση και λειτουργία του Κράτους αποτέλεσε ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Αποτελεί επίσης κοινή διαπίστωση ότι, η δημόσια διοίκηση, εδώ και πολλά χρόνια, χαρακτηρίζεται από κρίση θεσμών και νοοτροπίας, ενώ παρουσιάζεται ελλειμματική ως προς την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών της. Επίσημα, από το 2009, η Ελλάδα τελεί υπό καθεστώς δημοσιονομικής κρίσης, εξωτερικής διαχειριστικής επιτήρησης και οικονομικής εξάρτησης καθώς, η γενικότερη δυσμενής οικονομική κατάσταση σε συνδυασμό με τις αδυναμίες και παθογένειες του δημόσιου οικοδομήματος συνέθεσαν ένα ασφυκτικό δημοσιονομικό περιβάλλον. Δέσμες προτάσεων, μέτρων και αποφάσεων προωθήθηκαν για τη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης στο πεδίο της αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας και για την περιστολή των υπέρογκων δημοσίων δαπανών. Η ανάγκη για μία ευρεία και σύγχρονη διοικητική μεταρρύθμιση ήταν περισσότερο από ποτέ επιτακτική. Η παρούσα έρευνα βασίστηκε: α) σε ένα θεωρητικό πλαίσιο που συντίθεται από τη διάκριση τριών διαφορετικών μεταρρυθμιστικών παραδειγμάτων: Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ (New Public Management), Δημόσια Διακυβέρνηση (Public Governance) και Νέο Βεμπεριανή Θεωρία (Neo-Weberian State) και β) στο ερευνητικό εργαλείο, σύγχρονης, σχετικής ευρωπαϊκής έρευνας. Διερευνήθηκε: α) η επιρροή του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ και των μετά Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ τάσεων, καθώς και η υιοθέτηση των χαρακτηριστικών, στοιχείων και συστατικών τους, στις νομοθετικές πρωτοβουλίες που πραγματοποιήθηκαν στο χρονικό πλαίσιο της κρίσης και β) ο αντίκτυπος της δημοσιονομικής κρίσης στη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης μετά τις πρόσφατες μεταρρυθμίσεις. Ο παραγωγικός συντελεστής «ανθρώπινο δυναμικό», που είναι ο βασικότερος πυλώνας της δημόσιας διοίκησης και ο παράγοντας που παίζει πάντα κεντρικό ρόλο στη επιτυχία ή μη των μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών, κλήθηκε να εκφράσει την αντίληψή του (333 συμμετέχοντες), επί των αλλαγών που πραγματοποιήθηκαν, τις οποίες βιώνει και εφαρμόζει καθημερινά, ανταποκρινόμενο στις νέες συνθήκες και απαιτήσεις. Τα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν ήταν τα ακόλουθα: Η πρόσφατη δημοσιονομική κρίση επηρέασε σημαντικά τη δημόσια διοίκηση. Το Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ (NPM) επηρέασε τις πρόσφατες νομοθετικές μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες. Διαπιστώθηκε μία σαφής κατεύθυνση για αλλαγές με σκοπό τη βελτίωση των δημοσιονομικών της χώρας, την άσκηση πίεσης για αυστηρότερη διαχείριση, κυρίως οικονομική, καθώς και για την περιστολή δαπανών και εξόδων, σε συνδυασμό με ρητά πρότυπα και μέτρα απόδοσης.  Παρόλο που αρκετές μεταρρυθμίσεις, προερχόμενες από το μεταρρυθμιστικό πλαίσιο του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ και του μετά Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ (post NPM) πλαισίου εφαρμόστηκαν στη δημόσια διοίκηση, η θετική επιρροή τους ήταν μικρή, καθώς η λειτουργία της παρουσίασε επιδείνωση στα 2/3 των πεδίων που ετέθησαν προς αξιολόγηση και βελτίωση μόνο στο 1/3 τους. Διαπιστώθηκε ένα προβάδισμα των μετά Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ (post NPM) μεταρρυθμίσεων, γεγονός που υποδηλώνει το πέρασμα σε μία πιο σύγχρονη μορφή διοικητικής μεταρρύθμισης, παρά την βίαιη προσαρμογή λόγω των οικονομικών δεδομένων. Η επιρροή των παραγόντων «φύλο», «ηλικία», «εκπαιδευτικό επίπεδο», «προϋπηρεσία» και «θέση στη διοικητική ιεραρχία» ήταν σχεδόν μηδενική στις απόψεις που διατύπωσαν οι συμμετέχοντες στην έρευνα. Η θέση των δημοσίων υπαλλήλων ήταν στο σύνολό της συμπαγής. Η αρραγής και ενιαία στάση των υπαλλήλων από διαφορετικά ιεραρχικά επίπεδα απέναντι στην διοίκηση και η έλλειψη διαφοροποίησης της βάσης από τα ανώτερα επίπεδα δημιουργεί προβληματισμό. Παρά τις όποιες μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες, στο βαθμό που πραγματοποιήθηκαν, με τα χαρακτηριστικά που διέθεταν και σε εποχή δημοσιονομικής κρίσης, επικράτησε η αρνητική άποψη για τη γενική λειτουργία της δημόσιας διοίκησης από του δημοσίους υπαλλήλους, γεγονός που οφείλει να εξεταστεί προκειμένου να επαναπροσδιοριστούν οι βασικοί μεταρρυθμιστικοί άξονες. Προβληματισμοί και ζητήματα που ανέκυψαν από την παρούσα μελέτη, τίθενται προς περαιτέρω έλεγχο και διερεύνηση.