Πρόσφυγες με αναπηρία: η αποτύπωση της πραγματικότητας μέσα από την εμπειρία των επαγγελματιών στην περιοχή της Αττικής

Κάθε χρόνο, εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίζονται βίαια ως αποτέλεσμα εμπόλεμων συρράξεων ή άλλων μορφών βίας. Ανάμεσά τους, ένα σημαντικό ποσοστό είναι άτομα με αναπηρία. Σύμφωνα με τις επισημάνσεις της Ύπατης Αρμοστείας για τους πρόσφυγες, οι υπηρεσίες εξυπηρέτησης προσφυγικού πληθυσμού, είναι απαραίτητο να σχεδιάζονται έτσι ώστε να εφαρμόζουν διαδικασίες αρωγής οι οποίες να εναρμονίζονται με τις αξίες που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία. Αντίστοιχα, οι επαγγελματίες που προσφέρουν υπηρεσίες σε αυτά τα άτομα χρειάζεται να προσεγγίζουν κριτικά τόσο το ρόλο τους, όσο και την διαθεματικότητα που χαρακτηρίζει τους/τις ανάπηρους/ες πρόσφυγες/ισσες, ενσωματώνοντας τις κατάλληλες πρακτικές με στόχο την εξασφάλιση ίσης πρόσβασης σε υπηρεσίες και την ολιστική υποστήριξή τους. Στην παρούσα εργασία επιχειρήθηκε, μέσω βιβλιογραφικής και ποιοτικής έρευνας, η αποτύπωση της πραγματικότητας και των δυσκολιών που βιώνουν τα ανάπηρα άτομα με προσφυγικό προφίλ σε θεσμικό, δομικό και κοινωνικό επίπεδο, καθώς και η επάρκεια υποστήριξης τους από το υπάρχον σύστημα. Στην ποιοτική έρευνα χρησιμοποιήθηκε η αντανακλαστική θεματική ανάλυση και η προσέγγιση του κριτικού ρεαλισμού, με σκοπό την ανάδειξη των κύριων θεμάτων. Τα ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω ποιοτικών συνεντεύξεων από δέκα επαγγελματίες που εργάζονται με ανάπηρο προσφυγικό πληθυσμό, στην περιοχή της Αττικής, και ενίσχυσαν τα βιβλιογραφικά δεδομένα, προσφέροντας έτσι μία εικόνα σχετικά με το βίωμα των ατόμων. Μέσα από την ανάλυση των δεδομένων, σκιαγραφήθηκαν κριτικά τα κατοχυρωμένα πλαίσια προστασίας των δικαιωμάτων των ανάπηρων προσφύγων, τονίζοντας τόσο τους τρόπους που τους υποστηρίζουν, όσο και του τρόπους που τους επιβαρύνουν, μέσω πολύπλοκων διαδικασιών και νόμων, όπως είναι το καθεστώς ενός εκτοπισμένου ατόμου. Επίσης, διερευνήθηκε η διττή ταυτότητα του συγκεκριμένου πληθυσμού και η χρήση του όρου της «ευαλωτότητας», στα πλαίσια απεικόνισης και υποστήριξης τους. Συμπληρωματικά, υπογραμμίστηκε ο ρόλος της κοινωνικής εργασίας, ως ο κατεξοχήν κλάδος υποστήριξης μειονοτικών ομάδων, και oι μέθοδοι συνηγορίας που στοχεύουν στην επιδίωξη της σφαιρικής κάλυψης των δικαιωμάτων τους. Ως συνιστώσα, για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, τέθηκε το νεοφιλελεύθερο σύστημα, που χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από μέτρα λιτότητας, πλήττοντας έτσι τους/τις πρόσφυγες/ισσες με ζητήματα αναπηρίας, και επηρεάζοντας τις συνθήκες εργασίας των επαγγελματιών που τους υποστηρίζουν. Τέλος, οι μη συμπεριληπτικές πολιτικές που αναδείχθηκαν, αποκάλυψαν τα πεδία στα οποία παρουσιάζονται οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην ζωή ενός/μίας ανάπηρου/ης πρόσφυγα/προσφύγισσας, συμπεριλαμβάνοντας ζητήματα αναφορικά με την προσβασιμότητα σε βασικές υπηρεσίες, την εύρεση εργασίας, την στέγαση, την εκπαίδευση και την ισότιμη χρήση υγειονομικών παροχών και υπηρεσιών.