Διεθνής διακυβέρνηση του καθεστώτος της Κασπίας Θάλασσας: πολιτικές, νομικές, διαπραγματευτικές και επιστημονικές παράμετροι

Το ζήτημα του νομικού καθεστώτος της Κασπίας Θάλασσας αναδύθηκε αμέσως μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης με τη δημιουργία τριών νέων παράκτιων κρατών (Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν και Τουρκμενιστάν). Μέχρι το 1991 το καθεστώς της Κασπίας λειτουργούσε βάσει των διεθνών Συνθηκών του 1921 και του 1940 μεταξύ Ρωσίας/ΕΣΣΔ και Περσίας/Ιράν. Ο κύριος λόγος ανάγκης οριοθέτησης της Θάλασσας μεταξύ των 5 παράκτιων κρατών ήταν τα μεγάλα αποθέματα υδρογονανθράκων σε υποθαλάσσια και παράκτια κοιτάσματα, καθώς και η αλιεία πολύτιμων οξυρριγχοειδών. Στην εργασία αναλύονται φυσικογεωγραφικά χαρακτηριστικά της Κασπίας Θάλασσας ως παράγοντας, βάσει του οποίου η Κασπία Θάλασσα θα μπορούσε να αποκτήσει τον νομικό χαρακτηρισμό ως θάλασσα ή ως λίμνη · και βάσει των οποίων καθορίζονται πολιτικές για την προστασία του ευάλωτου περιβάλλοντός της με αυξανόμενη παραγωγή και μεταφορά υδρογονανθράκων σε συνθήκες «κλειστού ενδοηπειρωτικού υδάτινου σώματος». Προτείνεται νέος γεωγραφικός όρος αποκλειστικά για την Κασπία Θάλασσα - «θάλασσα υπολειμματικού χαρακτήρα». Η ανάλυση της γεωπολιτικής και εν μέρει γεωοικονομικής κατάστασης στην ευρύτερη περιοχή της Κασπίας και των σχέσεων μεταξύ των πέντε παράκτιων κρατών και Δυνάμεων με συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή (ΗΠΑ, ΕΕ, Κίνα και Τουρκία) αποκαλύπτει κατά κύριο λόγο τα αίτια αλληλεξάρτησης μεταξύ τους και τους λόγους καθυστέρησης στις διαπραγματεύσεις για το νέο νομικό καθεστώς της Κασπίας. Προς τη βαθύτερη κατανόηση της δυσκολίας και της πολυπλοκότητας της διακυβέρνησης, της δημιουργίας και της εγκαθίδρυσης του νέου νομικού καθεστώτος παρατίθεται εν συντομία η εξελικτική πορεία του ιδιαίτερου καθεστώτος της Θάλασσας από το 1923 ως το 1940. Η λεπτομερής περιγραφή και ανάλυση της διαπραγματευτικής διαδικασίας για το νομικό καθεστώς της Κασπίας Θάλασσας από 1991 έως το 2018 πραγματοποιήθηκε υπό το πρίσμα της Θεωρίας της Δημιουργικής Διεθνούς Διαπραγμάτευσης (International Creative Negotiation) με γνώμονα το κοινό συμφέρον των Μερών (Ε. Ραυτόπουλος). Στην 27ετή πορεία των διεθνών διαπραγματεύσεων μεταξύ των παράκτιων κρατών διακρίθηκαν Φάσεις και Στάδια εξέλιξης, τα οποία αποτυπώθηκαν συνοπτικά στο Χρονοδιάγραμμα της εν λόγω Διαπραγματευτικής Διαδικασίας. Η εργασία ολοκληρώνεται με ανάλυση και αξιολόγηση της διακυβέρνησης του διεθνούς καθεστώτος της Κασπίας Θάλασσας, της θέσης του ειδικού καθεστώτος στο Διεθνές Δίκαιο, του ολοκληρωμένου συμβατικού καθεστώτος της Κασπίας, συμπεριλαμβανομένης και της Σύμβασης της Τεχεράνης (2003), καθώς και της σημασίας των ως άνω για τα κράτη της περιοχής, την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή, τη διατήρηση της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Κασπίας Θάλασσας και για το Διεθνές Δίκαιο.