Υπολειμματικοποίηση ή απο-εμπορευματοποίηση: μία διερεύνηση της μετασχηματιστικής δυνατότητας των εγχειρημάτων της αλληλέγγυας οικονομίας στην δίκαιη ενεργειακή μετάβαση

H παρούσα μελέτη διερευνά την μετασχηματιστική δυνατότητα των ενεργειακών κοινοτήτων (ΕΚ) στην Ελλάδα ως δυνάμει φορείς ενεργειακής δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Μέσα από μία συγκριτική μελέτη περίπτωσης μίας από τα κάτω και μίας από τα πάνω εκκινούμενης ΕΚ, σκιαγραφούνται οι σχέσεις, αλληλεπιδράσεις, και αλληλεξαρτήσεις που καθορίζουν την επιτέλεση της ενεργειακής δικαιοσύνης και ιδιότητας του πολίτη εντός του τοπικού και δομικού συγκείμενου. Αξιοποιώντας μία θεμελιωμένη στα δεδομένα, κονστρουκτουβιστική μεθοδολογία μέσω ποιοτικών συνεντεύξεων και ανάλυσης εγγράφων, αναδεικνύονται οι λανθάνουσες παραδοχές στους λόγους και τις πρακτικές των ΕΚ και οι αντιφάσεις των εγχειρημάτων ανάμεσα σε εμπορευματοποίηση και κοινοτικοποίηση, καθολικότητα και υπολειμματική αναδιανομή, τοποθετώντας τα στο ευρύτερο συγκείμενο της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης. Κεντρικό εύρημα είναι η αντιφατική φύση των ΕΚ καθώς παρουσιάζουν ταυτόχρονα τάσεις αφομοίωσης και αντίστασης στην κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη κυβερνησιμότητα. Αποφεύγοντας δυιστικές τάσεις αντιμετώπισής τους, οι ΕΚ τοποθετούνται μέσα στην διττή αντιφατική δομή του καπιταλιστικού κράτους (οικο-)ευημερίας αναδεικνύοντας τες τόσο ως δυνάμει φορείς εκδημοκρατισμού και δικαιοσύνης όσο και εργαλεία αφομοίωσης και εμπορευματοποίησης. Από τη μία οι τάσεις εργαλειοποίησης και αφομοίωσης οριοθετούν τη μετασχηματιστική δυνατότητα των ΕΚ μέσω των νεοφιλελεύθερων αγοραιο-κεντρικών λογικών και των πρακτικών υπολειμματικής αναδιανομής περιορίζοντας την επίτευξη ενεργειακής δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Από την άλλη, η ύπαρξη των ΕΚ ανοίγει τον χώρο για την πολιτικοποίηση της ενέργειας προ-εικονίζοντας κοινοτιστικές πρακτικές με βάση την αλληλέγγυα διαχείριση και την καθολική πρόσβαση. Η μελέτη συνεισφέρει στην αναδυόμενη βιβλιογραφία που εξετάζει την ενεργειακή μετάβαση ως εγγενώς κοινωνικο-πολιτική διαδικασία συναρτήσει σχέσεων εξουσίας και ευρύτερων μεταβολών στις διαδικασίες συσσώρευσης και αναδιανομής ευημερίας.