Η κατάσταση εξαίρεσης του Τζόρτζιο Agamben(2003/2013) και η οπτική της Εγκληματολογίας

Η έννοια της «κατάστασης εξαίρεσης», όπως αναπτύχθηκε από τον Ιταλό φιλόσοφο Giorgio Agamben, έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πλέον σημαντικά θεωρητικά εργαλεία για την κατανόηση των σύγχρονων μορφών κρατικής εξουσίας και διαχείρισης κρίσεων. Η εργασία αυτή επιχειρεί μια ολοκληρωμένη θεωρητική διερεύνηση της κατάστασης εξαίρεσης ως πολιτικής και νομικής συνθήκης, καθώς και την εγκληματολογική αποτίμησή της, με στόχο να εντοπιστούν οι τρόποι με τους οποίους η εξαίρεση τείνει να κανονικοποιείται ως σταθερή μέθοδος διακυβέρνησης. Ιδιαίτερα δε, στο πλαίσιο της παρούσας επικεντρωνόμαστε στη διαδικασία μετασχηματισμού μιας κατάστασης εξαίρεσης από προσωρινή παρέκκλιση, σε δομικό στοιχείο της κρατικής κυριαρχίας και στις εγκληματολογικά συνέπειες αυτής της μεθόδου. Αρχικά, παρουσιάζεται η θεωρητική συγκρότηση της έννοιας, από τον Carl Schmitt έως τον Agamben, με ανάλυση των βασικών εννοιών όπως το iustitium, η «γυμνή ζωή» και ο Homo Sacer. Ο Agamben προσεγγίζει την κατάσταση εξαίρεσης ως μια «ζώνη» στην οποία ο νόμος αναστέλλεται, αλλά ταυτόχρονα παραμένει σε ισχύ μέσω αυτής της ίδιας της αναστολής του. Η εργασία δείχνει, πώς αυτή η έννοια συνδέεται με μορφές κρατικής αυθαιρεσίας και πώς διαχέεται σε δημοκρατικά καθεστώτα υπό το πρόσχημα της ανάγκης. Στη συνέχεια, η μελέτη μετατοπίζεται στην εγκληματολογική θεώρηση της κατάστασης εξαίρεσης, εξετάζοντας, πώς η εν λόγω κατάσταση εντάσσεται στο πλαίσιο της κριτικής εγκληματολογίας, της ζημιολογίας και της θεωρίας του κοινωνικού ελέγχου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη βιοπολιτική διάσταση της κρατικής εξουσίας και στη σχέση της με την ποινική κυριαρχία. Η εργασία διερευνά επίσης, το πώς η εγκληματολογική σκέψη μπορεί να ερμηνεύσει την κατάσταση εξαίρεσης όχι μόνο ως νομική παθολογία, αλλά και ως τεχνική κοινωνικού ελέγχου που αναδιαμορφώνει τα όρια μεταξύ νόμιμου και παράνομου. Η εργασία εξετάζει τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις εφαρμογής του φαινομένου της κατάστασης εξαίρεσης και συγκεκριμένα: (α) τις ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου και τη λειτουργία του Γκουαντάναμο, (β) τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015 και την παρατεταμένη κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και (γ) τις αποικιοκρατικές διοικήσεις όπου η εξαίρεση αποτελούσε διαρκή μέθοδο διοίκησης. Οι περιπτώσεις αυτές καταδεικνύουν, πώς η εξαίρεση εργαλειοποιείται για την αναστολή θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στο τελικό κεφάλαιο, η εργασία επικεντρώνεται στις συνέπειες της κατάστασης εξαίρεσης για την έννομη τάξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναδεικνύοντας την ανάγκη για επιστημονική και κοινωνική εγρήγορση απέναντι στην εντεινόμενη «κανονικοποίηση» της ίδια της εξαίρεσης. Τέλος, προτείνονται δημοκρατικά αντίβαρα, όπως η ενίσχυση του δικαστικού ελέγχου, η διαφάνεια των κρατικών αποφάσεων και η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών, ως τρόποι ανάσχεσης αυτής της αυταρχικής διολίσθησης.