Δίκαιο του πολέμου στην θάλασσα και ο εξελισσόμενος ρόλος του διεθνούς δικαίου στην αντιμετώπιση των σύγχρονων απειλών για την θαλάσσια ασφάλεια

Το δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα αποτελεί εξειδικευμένο κλάδο του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και ρυθμίζει τη διεξαγωγή εχθροπραξιών στο θαλάσσιο περιβάλλον. Παρά τη διατήρηση ενός ισχυρού κανονιστικού πυρήνα, το σύγχρονο περιβάλλον θαλάσσιας ασφάλειας χαρακτηρίζεται από ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, αυξανόμενη συμμετοχή μη κρατικών δρώντων, ασύμμετρες και υβριδικές απειλές, καθώς και από την ενίσχυση της στρατηγικής σημασίας των θαλάσσιων ζωνών. Οι εξελίξεις αυτές εγείρουν κρίσιμα ερωτήματα ως προς την ικανότητα του ισχύοντος νομικού πλαισίου να ανταποκριθεί στις σύγχρονες μορφές ναυτικών συγκρούσεων και να εφαρμοστεί συνεκτικά σε συνδυασμό με το δίκαιο της θάλασσας εν καιρώ ειρήνης. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει κατά πόσον το ισχύον δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα (jus in bello) δύναται να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά σύγχρονες προκλήσεις, όπως η χρήση μη επανδρωμένων και αυτόνομων θαλάσσιων συστημάτων, οι επιχειρήσεις σε «γκρίζες ζώνες» και η επανεμφάνιση παραδοσιακών μέσων, όπως ο ναυτικός αποκλεισμός. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σχέση και την αλληλεπίδραση μεταξύ του δικαίου του ναυτικού πολέμου, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η εργασία διαρθρώνεται σε τρία βασικά κεφάλαια. Το δεύτερο κεφάλαιο αναλύει το ιστορικό και νομικό πλαίσιο του δικαίου του πολέμου στη θάλασσα, με αναφορά τόσο σε συμβατικούς και εθιμικούς κανόνες όσο και σε μη δεσμευτικά εγχειρίδια, όπως το Εγχειρίδιο του San Remo και το Εγχειρίδιο του Newport. Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις σύγχρονες προκλήσεις μέσω θεματικής ανάλυσης και επιλεγμένων μελετών περίπτωσης, όπως η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα και πρόσφατοι ναυτικοί αποκλεισμοί. Το τελευταίο κεφάλαιο συνοψίζει τα βασικά συμπεράσματα και αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω ερμηνευτικής αποσαφήνισης και προσαρμογής του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Υποστηρίζεται ότι, παρά τη διατήρηση της κανονιστικής του σημασίας, το δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα παρουσιάζει σημαντικές ασάφειες, ιδίως ως προς τα αυτόνομα συστήματα, τις μη διεθνείς ένοπλες συρράξεις στη θάλασσα και τη συμπληρωματική εφαρμογή jus in bello και jus in pacem. Οι ασάφειες αυτές δυσχεραίνουν την ανάπτυξη μιας συνεκτικής και προβλέψιμης νομικής προσέγγισης στη χρήση βίας στη θάλασσα και αναδεικνύουν την ανάγκη για επικαιροποιημένη ερμηνευτική καθοδήγηση και σταδιακή κανονιστική εξέλιξη.