Δίκαιο του πολέμου στην θάλασσα και ο εξελισσόμενος ρόλος του διεθνούς δικαίου στην αντιμετώπιση των σύγχρονων απειλών για την θαλάσσια ασφάλεια

Abstract

Το δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα αποτελεί εξειδικευμένο κλάδο του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και ρυθμίζει τη διεξαγωγή εχθροπραξιών στο θαλάσσιο περιβάλλον. Παρά τη διατήρηση ενός ισχυρού κανονιστικού πυρήνα, το σύγχρονο περιβάλλον θαλάσσιας ασφάλειας χαρακτηρίζεται από ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, αυξανόμενη συμμετοχή μη κρατικών δρώντων, ασύμμετρες και υβριδικές απειλές, καθώς και από την ενίσχυση της στρατηγικής σημασίας των θαλάσσιων ζωνών. Οι εξελίξεις αυτές εγείρουν κρίσιμα ερωτήματα ως προς την ικανότητα του ισχύοντος νομικού πλαισίου να ανταποκριθεί στις σύγχρονες μορφές ναυτικών συγκρούσεων και να εφαρμοστεί συνεκτικά σε συνδυασμό με το δίκαιο της θάλασσας εν καιρώ ειρήνης. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει κατά πόσον το ισχύον δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα (jus in bello) δύναται να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά σύγχρονες προκλήσεις, όπως η χρήση μη επανδρωμένων και αυτόνομων θαλάσσιων συστημάτων, οι επιχειρήσεις σε «γκρίζες ζώνες» και η επανεμφάνιση παραδοσιακών μέσων, όπως ο ναυτικός αποκλεισμός. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σχέση και την αλληλεπίδραση μεταξύ του δικαίου του ναυτικού πολέμου, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η εργασία διαρθρώνεται σε τρία βασικά κεφάλαια. Το δεύτερο κεφάλαιο αναλύει το ιστορικό και νομικό πλαίσιο του δικαίου του πολέμου στη θάλασσα, με αναφορά τόσο σε συμβατικούς και εθιμικούς κανόνες όσο και σε μη δεσμευτικά εγχειρίδια, όπως το Εγχειρίδιο του San Remo και το Εγχειρίδιο του Newport. Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις σύγχρονες προκλήσεις μέσω θεματικής ανάλυσης και επιλεγμένων μελετών περίπτωσης, όπως η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα και πρόσφατοι ναυτικοί αποκλεισμοί. Το τελευταίο κεφάλαιο συνοψίζει τα βασικά συμπεράσματα και αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω ερμηνευτικής αποσαφήνισης και προσαρμογής του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Υποστηρίζεται ότι, παρά τη διατήρηση της κανονιστικής του σημασίας, το δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα παρουσιάζει σημαντικές ασάφειες, ιδίως ως προς τα αυτόνομα συστήματα, τις μη διεθνείς ένοπλες συρράξεις στη θάλασσα και τη συμπληρωματική εφαρμογή jus in bello και jus in pacem. Οι ασάφειες αυτές δυσχεραίνουν την ανάπτυξη μιας συνεκτικής και προβλέψιμης νομικής προσέγγισης στη χρήση βίας στη θάλασσα και αναδεικνύουν την ανάγκη για επικαιροποιημένη ερμηνευτική καθοδήγηση και σταδιακή κανονιστική εξέλιξη.The law of naval warfare constitutes a specialised branch of international humanitarian law governing the conduct of hostilities at sea. Although its core principles remain normatively relevant, the contemporary maritime security environment has undergone profound transformations due to technological advances, the proliferation of non-state actors, asymmetric and hybrid threats, and the increasing strategic importance of maritime domains. These developments raise critical questions as to whether the existing legal framework is capable of effectively regulating modern naval operations and whether it can be applied coherently alongside the law of the sea applicable in peacetime. This thesis examines the extent to which the current law of naval warfare (jus in bello) can respond to contemporary challenges, including the use of unmanned and autonomous maritime systems, operations conducted in “grey zones,” and the resurgence of traditional naval warfare instruments such as naval blockades. The analysis focuses on the interaction between the law of naval warfare, the United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), and broader international humanitarian law, highlighting areas of normative overlap, ambiguity, and tension. The study is structured into three main chapters. The first analytical chapter outlines the historical evolution and legal foundations of the law of naval warfare, with particular emphasis on customary law and key non-binding instruments such as the San Remo Manual and the Newport Manual. The second chapter explores contemporary challenges through thematic analysis and selected case studies, including the Red Sea crisis and recent naval blockades. The final chapter draws conclusions regarding the limitations of the existing legal framework and considers the need for interpretative clarification and normative adaptation. The thesis argues that while the law of naval warfare retains a resilient normative core, significant legal uncertainties persist, particularly with regard to autonomous systems, non-international armed conflicts at sea, and the complementary application of jus in bello and jus in pacem. These uncertainties hinder the development of a coherent and predictable legal regime for the use of force at sea, underscoring the need for enhanced interpretative guidance and incremental legal development.