Λαϊκισμός και συναίσθημα: η ρητορική των λαϊκιστών Ευρωπαίων ηγετών της άκρας αριστεράς και άκρας δεξιάς

Η χρήση συναισθημάτων στη ρητορική των ακροδεξιών και ακροαριστερών λαϊκιστών ηγετών αποκαλύπτει τα θεμέλια των πολιτικών τους και τη σημαντική σχέση μεταξύ των συναισθημάτων και της κινητοποίησης των υποστηρικτών τους. Θέμα μελέτης της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτέλεσε ο συσχετισμός μεταξύ του λαϊκισμού και του συναισθήματος. Συγκεκριμένα διερευνήθηκαν, με ποιοτικό ερευνητικό σχεδιασμό, οι λαϊκιστικές εκκλήσεις ακροαριστερών και ακροδεξιών ηγετών της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Κροατίας, της Γερμανίας και της Κύπρου, προκειμένου να εντοπιστούν τα θετικά (χαρά και υπερηφάνεια, ελπίδα και νοσταλγία) και αρνητικά (φόβος και ανασφάλεια, μίσος, θυμός και αγανάκτηση) συναισθήματα και να μελετηθούν συγκριτικά στη ρητορική των λαϊκιστών ηγετών. Διενεργήθηκε θεματική ανάλυση περιεχομένου σε αρχεία (ομιλίες, συνεντεύξεις, δηλώσεις και αναρτήσεις σε προσωπικές ιστοσελίδες και blogs, καθώς και σε προσωπικούς λογαριασμούς Facebook) επίσημης και ανεπίσημης πολιτικής επικοινωνίας των λαϊκιστών ηγετών των δύο πολιτικών άκρων των χωρών και ακολούθησε ποσοτικοποιημένη απεικόνιση των συνολικών ευρημάτων για την απόδοση μίας πιο ενισχυμένης εικόνας. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης κατέδειξαν πως αμφότερα τα δύο πολιτικά άκρα χρησιμοποιούν συναισθηματικές στρατηγικές για την κινητοποίηση των υποστηρικτών τους. Μάλιστα φαίνεται ότι τα αρνητικά συναισθήματα, στα οποία ο θυμός κυριαρχεί, συνολικά, υπερτερούν σε σχέση με τα θετικά συναισθήματα στα οποία καταγράφει μεγαλύτερο ποσοστό η χαρά και υπερηφάνεια. Στην Ιταλία το συναίσθημα της υπερηφάνειας και της χαράς στις αφηγήσεις της ακροδεξιάς κατέχει κεντρική θέση από τα θετικά συναισθήματα, ενώ από τα αρνητικά υπερτερεί ο θυμός της ακροαριστεράς. Στη Γαλλία ο θυμός της ακροαριστεράς αποδίδει τη μεγαλύτερη ένδειξη μεταξύ όλων των συναισθηματικών καταστάσεων των δύο πολιτικών άκρων και ακολουθεί ο φόβος και η ανασφάλεια που εντοπίζεται στη ρητορική και των δύο λαϊκιστών ηγετών της χώρας. Οι αρνητικές συναισθηματικές εκκλήσεις των δύο πολιτικών άκρων είναι κυρίαρχες στη Γερμανία, με επικρατέστερο τον θυμό, ενώ αντίθετα στο αφήγημα των δύο πολιτικών άκρων της Κροατίας κυριαρχούν, με έντονη διαφορά από τις αρνητικές, οι θετικές. Τέλος, στην Κύπρο εντοπίζονται τόσο αρνητικές όσο και θετικές συναισθηματικές εκκλήσεις στις αφηγήσεις του ακροδεξιού και ακροαριστερού ηγέτη, με την ακροαριστερά να καταγράφει αρκετά υψηλότερο ποσοστό αγανάκτησης και την ακροδεξιά το υψηλότερο ποσοστό εκκλήσεων μίσους μεταξύ όλων των ακροδεξιών ηγετών στη ρητορική των οποίων εντοπίζεται. Διαμορφώνονται, επίσης, κοινά μοτίβα τόσο αρνητικών όσο και θετικών εκκλήσεων στη ρητορική των λαϊκιστών ηγετών. Η ρητορική όλων των ηγετών των δύο πολιτικών άκρων διαμορφώνεται με κοινό συναισθηματικό κωδικό κινητοποίησης την αγανάκτηση και τον θυμό, αποτυπώνοντας διαφορετική θεματολογία στο κάθε πολιτικό άκρο. Το μίσος εργαλειοποιείται μόνο από τις ακροδεξιές αφηγήσεις εκ των οποίων η ένδειξη στη ρητορική του ακροδεξιού ηγέτη της Κύπρου υπερτερεί, ενώ η ακροδεξιά της Κροατίας διαφοροποιείται ως προς αυτό καθώς δεν εντοπίζεται στις αφηγήσεις της. Οι αφηγήσεις των ακροδεξιών ηγετών της Ιταλίας και των ηγετών των δύο πολιτικών άκρων της Κροατίας, ανίχνευσαν κυρίως θετικά συναισθήματα, σε αντίθεση με τις αφηγήσεις των υπόλοιπων ηγετών. Στη ρητορική της ακροδεξιάς, γενικά, κυριαρχούν τα αρνητικά συναισθήματα ενώ από τα θετικά ξεχωρίζει η χαρά και υπερηφάνεια. Από την άλλη πλευρά στις αφηγήσεις των ηγετών της ακροαριστεράς υπερτερούν οι αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις και τη μεγαλύτερη ένταση καταγράφει ο θυμός. Η χρήση, ωστόσο, του είδους των συναισθημάτων φάνηκε να εξαρτάται, επίσης, και από τη θέση εξουσίας, καθώς η ακροδεξιά της Ιταλίας και Κροατίας αλλά και η ακροαριστερά της Κροατίας, που κατέχουν κυβερνητική και θεσμική θέση, επικεντρώνονται περισσότερο σε θετικά συναισθήματα. Στο πλαίσιο αυτό η ρητορική των δύο πολιτικών της άκρων της Κροατίας διέγραψε εμφανή διαφοροποίηση σε σχέση με τα πολιτικά άκρα των υπόλοιπων χωρών, καθώς τόσο η ακροδεξιά όσο και η ακροαριστερά τείνουν να χρησιμοποιούν περισσότερο τις θετικές συναισθηματικές καταστάσεις στις αφηγήσεις τους.