Συνέργειες στο ευρωπαϊκό λιμενικό σύστημα: οι λιμένες της Αττικής

Στις ευρωπαϊκές ακτές των 70.000 χιλιομέτρων, λειτουργούν πάνω από 1.200 λιμένες που διαχειρίζονται 3,7 δισεκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων και 350 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως. Τοποθετημένοι σε μικρές αποστάσεις μεταξύ τους, μεταμορφώνουν την Ευρώπη σε μία από τις πιο πυκνές λιμενικές περιοχές παγκοσμίως. Παρά τη γεωγραφική εγγύτητα, παρατηρείται μία ποικιλομορφία μεταξύ των Ευρωπαϊκών λιμένων κυρίως λόγω διαφορετικών γεωγραφικών χαρακτηριστικών, αγορών που εξυπηρετούν και το μέγεθος και τον τύπο της κίνησης που εξυπηρετούν. Επιπλέον, οι λιμένες είναι οργανωμένοι και λειτουργούν με διαφορετικούς τρόπους λόγω μακροχρόνιας ετερογενούς, τοπικής, εθνικής ή περιφερειακής οικονομικής και πολιτικής κουλτούρας. Η ποικιλομορφία του συγκεκριμένου τομέα θεωρήθηκε ως θετική και γι΄αυτό το λόγο στις αρχές της Ευρωπαϊκής ενοποίησης, και σε αντίθεση με άλλες βιομηχανίες, δεν επεβλήθη στους λιμένες κάποια πανεθνική πολιτική με ενιαίους κανόνες και πρακτικές. Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, η ενιαία αγορά σε συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση, την εμπορευματικοποίηση, την αύξηση των μεταφορτώσεων, της εφοδιαστικής αλυσίδας, των υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας κλπ. μετέτρεψαν τους λιμένες σε πολυσύνθετες επιχειρήσεις με υψηλές τεχνοκρατικές διαδικασίες και μεθόδους λειτουργίας που πλέον καλούνται να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις και υποχρεώσεις. Το μέγεθος και η έκταση αυτών των αλλαγών οδήγησαν αυτούς που διαμορφώνουν την Ευρωπαϊκή Πολιτική να ξεκινήσουν μια πρωτοβουλία για μία Ευρωπαϊκή Λιμενική Πολιτική. Η εξέλιξη της Ευρωπαϊκής λιμενικής ολοκλήρωσης μέσω της εναρμόνισης του νομοθετικού πλαισίου, έδωσε το έναυσμα για τη λεγόμενη λιμενική "εγγύτητα" και ενσωμάτωση των λιμένων στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών. Στόχος είναι τα θετικά αποτελέσματα που αποφέρει η συνεργασία και η διασύνδεση μεταξύ διαφορετικών συστημάτων και διαφορετικών μέσων. Απώτερος σκοπός είναι η επίτευξη μιας συνολικής, ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής πολιτικής που εξασφαλίζει και θα ενισχύει περαιτέρω την ελκυστικότητα των θαλάσσιων και συνδυασμένων μεταφορών, μέσω της αύξησης της ικανότητας και αποτελεσματικότητας του μεταφορικού δικτύου, του υγιή και θεμιτού ανταγωνισμού και της παροχής λιμενικών υπηρεσιών υψηλού επιπέδου. Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η στοιχειοθέτηση μιας πρότασης για συνεργασία μεταξύ των Λιμένων Αττικής, ήτοι των Λιμένων αρμοδιότητας των Οργανισμών Λιμένων Α.Ε. Πειραιά, Ελευσίνας, Ραφήνας και Λαυρίου. Η πρόταση αυτή εδράζεται στην ανάγκη ενός ορθολογικού λιμενικού σχεδιασμού των δραστηριοτήτων και των ροών σε συνολικό επίπεδο των λιμένων της Αττικής. Στόχος της πρότασης είναι ο συντονισμός της μεταφορικής τους κίνησης με βάση μία κοινή στρατηγική ανάπτυξης. Από την ανάλυση που λαμβάνει χώρα προκύπτει ότι οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν οι τέσσερις λιμένες Ν. Αττικής είναι τόσο σημαντικές που καθίσταται πλέον αναγκαίο ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας που θα αφορά τους τέσσερις λιμένες και θα τους ενσωματώνει σε ένα ευρύ συνεκτικό πρόγραμμα λιμενικού σχεδιασμού σε μία δομή μοντέλου διαδικτύωσης. Συμπερασματικά προκύπτει ότι παρ΄όλη τη συγκέντρωση των λιμένων σε ένα τόσο μικρό γεωγραφικό χώρο η σχέση τους είναι μερικών ανταγωνιστική και μερικώς συμπληρωματική και ο ρόλος τους παραμένει διακριτός. Αυτό θα πρέπει να το εκμεταλλευθούν οι λιμενικές αρχές μέσω "έξυπνων" συνεργειών. Το μοντέλο θα πρέπει να οργανωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ενταχθούν στην οργανωτική του δομή οι αρχές της δια-λιμενικής δικτύωσης σε ό,τι αφορά τη λιμενική παραγωγή, με υψηλό βαθμό αλληλοσυσχέτισης και αλληλολειτουργίας καθώς και η δημιουργία μιας κουλτούρας εμπιστοσύνης ανάμεσα στα μέλη της λιμενικής κοινότητας. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα λιμενικό σύστημα που θα αποτελείται από τέσσερις ανεξάρτητους λιμένες οι οποίοι θα ανταγωνίζονται και συγχρόνως θα συνεργάζονται. Όλο αυτό το εγχείρημα θα πρέπει να βασίζεται σε μια ορθολογική αρχή: συνεργασίας και συντονισμού, και διανομής του κόστους μεταξύ τεσσάρων λιμένων προκειμένου αυτοί να αναπτυχθούν τόσο σε λειτουργικό όσο και στρατηγικό επίπεδο. Αυτό το σχήμα απαιτεί ένα θεσμικό πλαίσιο το οποίο θα εμποδίζει πιθανό καταστροφικό ανταγωνισμό σε επίπεδο τιμών μεταξύ των τεσσάρων λιμένων. Αντίθετα θα ενισχύει τον ανταγωνισμό που βασίζεται στην καινοτομία και σε άλλες πρακτικές που δεν αφορούν τις τιμές.