Νεοφιλελεύθερες πολιτικές και ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις πολιτικές και τις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν στο ελληνικό σύστημα ψυχικής υγείας από τη δεκαετία του 1980 έως σήμερα, εστιάζοντας στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που επιβλήθηκαν κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και εδραιώθηκαν περαιτέρω κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Πιο συγκεκριμένα, αναλύεται ο αντίκτυπος των πολιτικών αυτών στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας, καθώς και στην επίτευξη των στόχων της αποϊδρυματοποίησης και της ανθρωποκεντρικής φροντίδας στην κοινότητα. Η έρευνα βασίστηκε στη συλλογή ποιοτικών δεδομένων μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης και ημι-δομημένων συνεντεύξεων με επαγγελματίες του δημόσιου συστήματος ψυχικής υγείας. Ειδικότερα, επιλέχθηκαν εργαζόμενοι από τα δύο ψυχιατρικά νοσοκομεία, Δαφνί και Δρομοκαΐτειο, καθώς και από δύο Κέντρα Ψυχικής Υγείας και ένα Κέντρο Ημέρας στην Αττική. Τα αποτελέσματα της ποιοτικής έρευνας αναδεικνύουν την αποτυχία των μεταρρυθμίσεων να επιτύχουν τους διακηρυγμένους στόχους τους, με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και στην προσβασιμότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκαν σημαντικές ελλείψεις σε ανθρώπινους και υλικούς πόρους, άνιση κατανομή των υπηρεσιών, ανεπάρκειες σε επίπεδο πρωτοβάθμιας φροντίδας και ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, καθώς και μια ανησυχητική επιστροφή σε ιδρυματικές πρακτικές. Σημαντικό ρόλο στην παροχή και διαχείριση υπηρεσιών φάνηκε να έχει αναλάβει ο ιδιωτικός τομέας και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις. Παράλληλα, παρατηρήθηκε μια αυξανόμενη τάση μετατόπισης της ευθύνης από το κράτος στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, στους ασθενείς και στις οικογένειές τους. Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται ένας ριζικός μετασχηματισμός του τομέα της ψυχικής υγείας, αλλά και της κοινωνίας συνολικά, προκειμένου να τεθούν οι ανάγκες των ανθρώπων στο επίκεντρο κάθε πολιτικής.