Μικρασιατική καταστροφή ή Kurtuluş Savaşı; (Πόλεμος της Ανεξαρτησίας): η αποτύπωση των γεγονότων της περιόδου 1919-1922 στα ελληνικά και τα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου

Συνιστά κοινό τόπο η διαπίστωση πως τα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας πέραν του γνωστικού τους ρόλου, της παράθεσης γεγονότων και της σύνδεσης του παρελθόντος με το παρόν, αποτελούν και προνομιακό πεδίο ανίχνευσης των αναπαραστάσεων του εθνικού «εαυτού» και των εθνικών «άλλων», αποτυπώνοντας παραστατικότατα το βαθμό εθνοκεντρισμού του κάθε σχολικού συστήματος. Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά το κατά πόσον τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας της τελευταίας τάξης του Λυκείου στην Ελλάδα και την Τουρκία, υπηρετούν αυτή την εθνοκεντρική αντίληψη ειδικώς σε ό,τι αφορά στα γεγονότα της περιόδου 1919-1922. Πέραν αυτού, γίνονται αναφορές σε προσπάθειες που έγιναν στο παρελθόν - και στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας - για συγγραφή της Ιστορίας από κοινού, στο εάν και κατά πόσον μπορεί να γίνουν αποδεκτές από τις κοινωνίες των δύο χωρών και την Ακαδημαϊκή κοινότητα βελτιωτικές αλλαγές στα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία στην Ελλάδα και την Τουρκία και εάν τέλος ο όποιος εθνοκεντρικός χαρακτήρας των σχολικών εγχειριδίων ιστορίας συνεχίζει να επηρεάζει την εικόνα που έχουν οι πολίτες των δύο χωρών για τον «εθνικό εαυτό» και τον «εθνικό άλλο». Για τη διερεύνηση του θέματος χρησιμοποιήθηκαν τα διδασκόμενα στη Γ΄ Λυκείου εγχειρίδια «Η ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου» και «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας» και το διδασκόμενο στη 12η τάξη (αντίστοιχη της Γ΄ Λυκείου) τουρκικό εγχειρίδιο Ιστορίας «İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük» («Ιστορία της Επανάστασης και του Κεμαλισμού»). Βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι πως στο τουρκικό εγχειρίδιο Ιστορίας η αποτύπωση των γεγονότων της συγκεκριμένης περιόδου, στα οποία αφιερώνονται πολλές σελίδες υπό τον τίτλο «Εθνικός Αγώνας», είναι σαφέστατα και ακραία εθνοκεντρική, ενώ στα αντίστοιχα ελληνικά εγχειρίδια, όπου οι αναφορές είναι κατά πολύ συνοπτικότερες, ο σχετικά διευρυμένος ορίζοντας υπό τον οποίο αντιμετωπίζονται τα γεγονότα της ίδιας περιόδου, δεν έχει τη δυναμική που απαιτείται ώστε να αλλάξουν τη διάκριση μεταξύ του «εθνικού μας εαυτού» και του «εθνικού (Τούρκου) άλλου». Και αυτό γιατί η έμφαση δίνεται κυρίως στη διατήρηση της γνώσης και της μνήμης των γεγονότων όχι ως μιας οδυνηρής – έστω - ήττας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο της περιόδου αλλά ως τραύματος με τη μορφή της Μικρασιατικής καταστροφής. Σε ό,τι αφορά στο ενδεχόμενο συγγραφής σχολικών εγχειριδίων ιστορίας μακριά από εθνοκεντρικά πρότυπα συμπεραίνεται πως συνεχίζει να είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση καθώς η παρουσίαση των γεγονότων όπως ακριβώς έγιναν παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα ανολοκλήρωτο, ατελές ιδανικό. Το παρηγορητικό πάντως συμπέρασμα είναι πως παρά τον εθνοκεντρικό χαρακτήρα των σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας, η πρόσληψη του «άλλου» στην Ελλάδα και την Τουρκία δείχνει να μην επηρεάζεται τόσο όσο ενδεχομένως στο παρελθόν. Οι απαντήσεις στο ερώτημα εάν υπάρχει εχθρότητα μεταξύ των δυο λαών, αλλά και ερωτήματα που αφορούν στο πώς βλέπει ο Έλληνας τον Τούρκο πολίτη και αντίστροφα, όπως αποτυπώνονται σε δημοσιευμένες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα και την Τουρκία, καταδεικνύουν την ύπαρξη «εύφορου» εδάφους σε ό,τι αφορά στην πρόσληψη του «άλλου» και στις δυο χώρες.