Διαδικασίες κοινωνικής ενσωμάτωσης και η νοηματοδότησή της από τα παιδιά των μεταναστών

Η βασική υπόθεση εργασίας αποτελείται από δύο άξονες. Ο πρώτος άξονας ερευνά μέσα από ποιες διαδρομές ή διαδικασίες τα παιδιά των μεταναστών ενσωματώνονται στην ελληνική κοινωνία μέσα από το φάσμα της ενεργής συμμετοχής στο σύνολο των θεσμών. Ο δεύτερος άξονας διερευνά το πως τα ίδια τα παιδιά νοηματοδοτούν τον όρο ενσωμάτωση. Το σημαντικό είναι να ακουστεί η «φωνή» των ίδιων, μέσα από την επεξεργασία των απαντήσεων τους. Η κοινωνική ενσωμάτωση επιτυγχάνεται μέσω της συμμετοχής στο σύνολο των θεσμών. Για να εκτιμηθεί αυτή η συμμετοχή και να οδηγηθούμε στην αποδοχή ή στην κατά περίπτωση, απόρριψη της υπόθεσης εργασίας, έχουν οριστεί σαν παράμετροι κάποιοι βασικοί θεσμοί σχετικά με τη ζωή των παιδιών αυτών. Οι παράμετροι αυτοί ενδεικτικά αποτελούνται από τις προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις, τις σχέσεις με τους γονείς τους, την συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία, τις φιλικές σχέσεις, την συμμετοχή στην αγορά εργασίας, την κατοικία, τη θρησκεία και τη συμμετοχή στα κοινά και σε συλλόγους. Η μεθοδολογία της έρευνας ήταν συνεντεύξεις σε παιδιά μεταναστών βάσει Οδηγού Συνέντευξης, ειδικά σχεδιασμένου για τις ανάγκες της έρευνας, όπου δίνεται έμφαση στις διαδικασίες ενσωμάτωσης, στην κατανόηση τους και στη σύγκριση με την πρώτη γενιά μεταναστών, δηλαδή τους γονείς τους. Κατασκευάστηκαν, ειδικά για τη συγγραφή του παρόντος συγγράμματος, οι ιδεότυποι της ενσωμάτωσης, οι οποίοι αποτελούν και το εργαλείο ερμηνείας. Πραγματοποιήθηκαν συνολικά 40 συνεντεύξεις με παιδιά μεταναστών, τα οποία είτε έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα, είτε έχουν εγκατασταθεί στη χώρα, με τους γονείς τους, σε μικρή ηλικία Όπως αποδείχτηκε από την έρευνα, το αίσθημα του ανήκειν σε μία κοινωνία διαδραματίζει βασικό ρόλο στις περισσότερες εκ των διαστάσεων της ζωής, των παιδιών αυτών. Επίσης, τα βασικά χαρακτηριστικά που φέρει η δεύτερη γενιά, αναδείχτηκαν στα πλαίσια της έρευνας πεδίου. Η υιοθέτηση στοιχείων από την κουλτούρα της κοινωνίας εγκατάστασης και από αυτήν της κοινωνίας καταγωγής, συχνά οδηγεί στη δημιουργία μίας νέας τρίτης κουλτούρας. Επίσης, μέρος των παιδιών αυτών βιώνουν μία βαθιά «διάρρηξη» στην ταυτότητα τους. Το φαινόμενο αυτό, της διάρρηξης δηλαδή, της ταυτότητας (déchirement identitaire), αποτελεί ένα βασικό χαρακτηριστικό της δεύτερης γενιάς μεταναστών. Η διάρρηξη ταυτότητας είναι από τις βασικότερες αιτίες δημιουργίας της τυπολογίας της ενσωμάτωσης. Με βάση την κεντρική Υπόθεση Εργασίας που στηρίζεται πάνω στην κατανόηση των διαδρομών ενσωμάτωσης, διακρίνονται τρεις βασικοί τύποι (ιδεότυποι) ενσωμάτωσης, οι οποίοι αποτελούν το εργαλείο σύγκρισης: 1) Ο “ενσωματωμένος” τύπος στην κοινωνία εγκατάστασης: Ο τύπος αυτός ξεκάθαρα λειτουργεί καλύτερα στην κοινωνία εγκατάστασης. Έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την κατασκευή μιας ταυτότητας που στηρίζεται στα κατεξοχήν ελληνικά χαρακτηριστικά. 2) Ο “εν δυνάμει ενσωματωμένος” τύπος: Στον τύπο αυτό ανήκουν τα άτομα που λειτουργούν το ίδιο καλά και στις δύο κοινωνίες (κοινωνία καταγωγής και κοινωνία εγκατάστασης), έχοντας σαν βασικό χαρακτηριστικό την ταυτοτική διάρρηξη ως προς τη μία και μοναδική εθνική ταυτότητα. 3) Ο τύπος του “ξένου”: Τα παιδιά που ανήκουν στον τύπο αυτό κρατούν πιστά τα εθνικά χαρακτηριστικά της χώρας καταγωγής και αντιστέκονται σθεναρά στα εθνικά χαρακτηριστικά της χώρας εγκατάστασης. Επικεντρώνονται δε περισσότερο στα αρνητικά της χώρας εγκατάστασης και στα θετικά της χώρας καταγωγής.