Η «Μεγάλη Ιδέα» των Ελλήνων αντιμέτωπη με έναν φιλελληνισμό που έχει πια σβήσει (1850-1880)

Χωρίς να μπορώ να το καταθέσω ως βεβαιότητα, έχω την έντονη εντύπωση ότι έως τις αρχές του 1839 η ιδέα για μια άμεση διεύρυνση των στενών ορίων του ελληνικού κράτους δεν είχε –ούτε ως θεωρητικός λόγος ούτε ως πράξη– έντονη παρουσία στους ηγετικούς κύκλους του ελληνισμού∙ τους απασχολούσε περισσότερο η αντίδραση προς τους Βαυαρούς, ίσως και η ανάπτυξη της Αθήνας, όπου πολλοί Έλληνες του εξωτερικού, σημαντικοί μάλιστα, έρχονταν να εγκατασταθούν, μερικοί και να επενδύσουν αγοράζοντας τις οθωμανικές περιουσίες.