Τα προσωρινά μέτρα ως μέσο δικαστικής προστασίας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Θέση και ρόλος τους υπό το φως της πρόσφατης πρακτικής/νομολογίας, με αφορμή τη σύρραξη στη Γάζα

Τρία επείγοντα αιτήματα υπόδειξης προσωρινών μέτρων, τρεις διατάξεις, πέντε μήνες διαρκών ακροάσεων και συνεδριάσεων του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και συνέχιση των στρατιωτικών επιθέσεων στην Λωρίδα της Γάζας χρειάστηκαν για να υποδείξει το Δικαστήριο τον τερματισμό των επιχειρήσεων του Ισραήλ στην περιοχή της Ράφα, ανάγοντας την εξέταση της αποτελεσματικότητας των προσωρινών μέτρων σε άκρως σημαντικό ζήτημα. Το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν επήλθε. Παρά την υπόδειξη του τερματισμού των στρατιωτικών επιχειρήσεων των ισραηλινών δυνάμεων στην περιοχή της Ράφα και την επανεπιβεβαίωση των διατάξεων της 26ης Ιανουαρίου και 28ης Μαρτίου του 2024 οι επιθέσεις συνεχίζουν ασταμάτητα στην Λωρίδα της Γάζας με επίκεντρο τον άμαχο και ευάλωτο παλαιστινιακό λαό. Συνολικά εκτιμάται ότι πάνω από 43.000 Παλαιστίνιοι έχουν χάσει την ζωή τους και σχεδόν δύο εκατομμύρια έχουν εκτοπισθεί. Οι στόχοι της μη επιδείνωσης της κατάστασης στην Λωρίδα της Γάζας και η μη πρόκληση ανεπανόρθωτης βλάβης στα δικαιώματα του παλαιστινιακού λαού δεν έχουν επιτευχθεί. Η γενική διατύπωση των προσωρινών μέτρων στις τρεις διατάξεις του ΔΔΧ, η απλή επανεπιβεβαίωση των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την Σύμβαση για την Πρόληψη και την Τιμωρία του εγκλήματος της Γενοκτονίας, σε συνδυασμό με την απουσία μηχανισμού επιβολής της συμμόρφωσης με τα προσωρινά μέτρα και κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης τους, αποτελούν παράγοντες που αναδεικνύουν την αναποτελεσματικότητα των προσωρινών μέτρων που έχει υποδείξει το Δικαστήριο. Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της κατάστασης, δη η εν εξελίξει ένοπλη σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, με στόχο τον άμαχο και ευάλωτο παλαιστινιακό λαό, έχουν καταστήσει ακόμη πιο δύσκολη την συμμόρφωση του Ισραήλ με τα προσωρινά μέτρα του ΔΔΧ. Σε περιπτώσεις, στις οποίες τα κράτη κρίνουν ότι απειλείται η ύπαρξή τους, η συμμόρφωση με τα προσωρινά μέτρα θεωρείται επιζήμια. Αυτό επιβεβαιώνεται όχι μόνο από την συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στην Γάζα, αλλά και από προηγούμενες υποθέσεις ενώπιον του ΔΔΧ που αφορούσαν ισχυρισμούς γενοκτονίας, την Γκάμπια κατά Μυανμάρ και την Ουκρανία κατά Ρωσίας. Η παρούσα ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα προσωρινά μέτρα που υποδεικνύει το ΔΔΧ δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αποτελεσματικό σύστημα δικαστικής προστασίας. Αυτό οφείλεται στον συνδυασμό τριών παραγόντων. Η γενική από το Δικαστήριο διατύπωσή τους και η απουσία μηχανισμού επιβολής συμμόρφωσης με αυτά και κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης τους, αφήνουν ευρέα περιθώρια δράσης προς την συνέχιση των εχθροπραξιών. Ταυτόχρονα, ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των διαφορών σε περιπτώσεις ισχυρισμών γενοκτονίας και η ένοπλη σύγκρουση καθιστούν σε μία ανάλυση κόστους-οφέλους επιζήμια την συμμόρφωση με τα προσωρινά μέτρα.