Ρωγμές στο λογοτεχνικό πεδίο της υπερορίας: η φιλολογική διάσπαση της Αριστεράς (1949-1968)

Η διατριβή μελετά το λογοτεχνικό πεδίο της υπερορίας από τη λήξη του εμφυλίου πολέμου και τη μεταφορά της έδρας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας στο Βουκουρέστι, το 1949, έως και την οριστική διάσπαση του κόμματος, το 1968. Η μελέτη στηρίζεται στην υπόθεση ότι, εντός του διανοητικού πεδίου, στην υπερορία αναπτύχθηκε ένας λόγος περί λογοτεχνίας που σταδιακά μετατράπηκε σε αγωγό διάχυσης απόψεων που προκάλεσαν ρήγματα στο σώμα των διανοουμένων της προσφυγιάς. Η πεποίθηση πως η αισθητική αξία αποτελούσε το πρόσχημα –και όχι το επίδικο– για την Αριστερά, ανάγει το διανοητικό πεδίο σε προπομπό των πολιτικών ζυμώσεων που ακολούθησαν. Στο πρώτο μέρος της διατριβής (που καλύπτει την περίοδο 1949-1954), διερευνάται η πολιτική που χάραξε το ΚΚΕ μετά τη λήξη του Εμφυλίου, η διαμόρφωση των προτεραιοτήτων του στη νέα ψυχροπολεμική συγκυρία και, κυρίως, η οργάνωση του διαφωτιστικού του έργου, με επίκεντρο τη λογοτεχνική παραγωγή και κριτική. Έμφαση δίνεται στο «ιδεολογικό μέτωπο» που διαμορφώνεται ως απάντηση στην προπαγάνδα της εθνικοφροσύνης, στον ρόλο της Επιτροπής Διαφώτισης και στην επίδραση που άσκησε στη διαμόρφωση του πολιτικού, κριτικού και καλλιτεχνικού λόγου των ελλήνων πολιτικών προσφύγων. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής (που αφορά τα χρόνια 1955-1968), η έρευνα επικεντρώνεται στις αλλαγές που προκαλούν στο λογοτεχνικό πεδίο οι αποφάσεις της 6ης Πλατιάς Ολομέλειας του ΚΚΕ, στην προσπάθεια των διανοουμένων να αρθρώσουν ανεξάρτητο προσωπικό λόγο υιοθετώντας τα αντιδογματικά προτάγματα του μεταπολεμικού αριστερού ανθρωπισμού, στη διεκδίκηση της αισθητικής χειραφέτησης σε ένα καθεστώς θεσμικής απαξίωσης της καινοτομίας. Παράλληλα, επιχειρείται ενδεικτική θεματική χαρτογράφηση του μυθιστορήματος της υπερορίας και αποτύπωση των βασικών χαρακτηριστικών του. Τέλος, η έρευνα παρακολουθεί την προσπάθεια των ελλήνων πολιτικών προσφύγων να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Ελλάδα, τους καρπούς που έδωσε αυτή η προσπάθεια και τις ρήξεις στις οποίες οδήγησε.