Λαϊκισμός και εξωτερική πολιτική: συγκριτική μελέτη των θέσεων της Μαρίν Λεπέν και του Ζαν-Λυκ Μελανσόν για τη Ρωσία

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον ρόλο και τη θέση της Ρωσίας στον πολιτικό λόγο του δεξιού και αριστερού λαϊκισμού στη Γαλλία, εστιάζοντας συγκριτικά στις αφηγήσεις της Μαρίν Λεπέν και του Ζαν-Λυκ Μελανσόν. Αφετηρία της έρευνας αποτελεί η άνοδος του λαϊκισμού στην Ευρώπη και η αυξανόμενη επιρροή του στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής, καθώς και η σημασία της ουκρανικής κρίσης ως πεδίου αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης. Κεντρικό ερευνητικό ερώτημα είναι το πώς οι δύο πολιτικοί ηγέτες πλαισιώνουν τη Ρωσία στον λόγο τους και με ποιους τρόπους οι ιδεολογικές τους ταυτότητες επηρεάζουν τις σχετικές τους τοποθετήσεις. Η εργασία υιοθετεί ποιοτική ανάλυση περιεχομένου, βασίζεται στη συγκριτική εξέταση πολιτικών προγραμμάτων, ομιλιών, συνεντεύξεων, δημόσιων δηλώσεων και γραπτών παρεμβάσεων των δύο ηγετών κατά την περίοδο 2012–2022, και οργανώνεται γύρω από τέσσερις χρονικές τομές: τις προεδρικές εκλογές του 2012, του 2017 και του 2022, καθώς και το 2014 ως έτος καμπής στις σχέσεις Ρωσίας-Δύσης. Η Γαλλία επιλέγεται ως μελέτη περίπτωσης λόγω της ισχυρής παρουσίας λαϊκιστικών κομμάτων και στα δύο άκρα του ιδεολογικού φάσματος καθώς και της κεντρικής της θέσης στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, παρά τις σημαντικές ιδεολογικές διαφορές μεταξύ δεξιού και αριστερού λαϊκισμού, η Ρωσία λειτουργεί και για τους δύο ως εναλλακτικός πόλος απέναντι στη δυτική ηγεμονία. Ωστόσο, οι λόγοι αυτής της στάσης διαφοροποιούνται ουσιωδώς: στο λόγο της Μαρίν Λεπέν, η Ρωσία προβάλλεται ως φορέας εθνικής κυριαρχίας, κρατικής ισχύος και παραδοσιακών, συντηρητικών αξιών, ενώ ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν εντάσσει τη Ρωσία σε έναν ευρύτερο αντιιμπεριαλιστικό και αντιδυτικό λόγο, όχι ως θετικό πρότυπο, αλλά ως στοιχείο ενός διεθνούς συστήματος που οφείλει να απεξαρτηθεί από την αμερικανική μονοκρατορία. Μετά το 2022, και οι δύο προβαίνουν σε ρητορικές αναπροσαρμογές χωρίς πλήρη ρήξη με τις προγενέστερες θέσεις τους. Συμπερασματικά, η εργασία δείχνει ότι ο λαϊκισμός, αν και λειτουργεί ως κοινό πλαίσιο αναφοράς, δεν παράγει ομοιογενή εξωτερική πολιτική. Αντιθέτως, οι «παχιές» ιδεολογίες της δεξιάς και της αριστεράς καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Ρωσία αξιοποιείται ως εργαλείο πολιτικής νοηματοδότησης για την αμφισβήτηση της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, με πιθανές σημαντικές συνέπειες για τη γαλλική εξωτερική πολιτική και ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας.