Θεόδωρος Δηλιγιάννης: προσεγγίσεις της πολιτικής του πορείας

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μία συστηματική προσπάθεια αποτύπωσης της πολιτικής βιογραφίας ενός σημαντικού πολιτικού του 19ου αιώνα, του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, μέσω της κριτικής που ασκήθηκε στο πολιτικό του έργο από τη βιβλιογραφία των τελευταίων 130 ετών. Η πορεία του διατρέχει μία μεγάλη χρονική περίοδο της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας (1862-1905) γι’ αυτό παράλληλα εξετάζεται μία ολόκληρη εποχή μέσα στην οποία διαμορφώθηκε ο Δηλιγιάννης αλλά παράλληλα την διαμόρφωσε και ο ίδιος όσο βρισκόταν σε θέσεις εξουσίας. Η απλουστευτική κριτική που εμμένει αποκλειστικά στην αποτυχημένη διαχείρισή του στο ζήτημα της προσάρτησης της Ανατολικής Ρωμυλίας το 1885 και στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, αποτελεί λανθασμένη προσέγγιση και βρίσκεται μακριά από τον τρόπο που διαμορφώθηκε η παρούσα έρευνα. Κεντρικό ερώτημα της εργασίας είναι εάν ο Δηλιγιάννης είχε συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα και δεν προσπαθούσε απλά να καταστρέψει ό,τι έχτιζε ο πολιτικός του αντίπαλος Χαρίλαος Τρικούπης, όπως συχνά κατηγορήθηκε, καθώς και αν άφησε κάποιο θετικό έργο είτε όσο βρισκόταν στη θέση του υπουργού, είτε ως πρωθυπουργός τις πέντε φορές που σχημάτισε κυβέρνηση. Η μελέτη αποφεύγει το αφήγημα περί καλού και κακού και αναδεικνύει συμπεράσματα της νεότερης βιβλιογραφίας για ζητήματα που αφορούν τις αρχές του, τη σταθερότητα του προγράμματός του και τη διαφορετική ιδεολογία του από τον αντίπαλο του Τρικούπη, μέσα από συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις. Φυσικά δεν μένουν εκτός το ζήτημα της δημαγωγίας που του αποδίδεται, προσθέτοντας όμως και τη διαφορετική προσέγγιση που καταγράφει η πρόσφατη ιστοριογραφία επί του θέματος. Αναλύονται επίσης οι σπασμωδικές του κινήσεις εξαιτίας της μακρόχρονης παραμονής του στην αντιπολίτευση, η οποία πυροδότησε μέρος των λανθασμένων αντιδράσεων του, κυρίως σε κομβικά σημεία της πολιτικής του στο Εθνικό Ζήτημα. Τέλος η σχέση του Δηλιγιάννη με τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την πολιτική του πορεία καθώς και οι αντισυνταγματικές παρεμβάσεις του στέμματος εναντίον του, είχαν σαν αποτέλεσμα να επέλθει βαθιά ρήξη μεταξύ των δύο ανδρών, με συνέπεια την αποσταθεροποίηση του κοινοβουλευτικού συστήματος.