«Όψεις της μεταναστευτικής πίεσης προς την Ε.Ε.: κοινωνική συνοχή, εσωτερική ασφάλεια, γεωπολιτικά ζητήματα και μελλοντικές εξελίξεις»

Η μετανάστευση είναι ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο σε όλη την μέχρι σήμερα ανθρώπινη ιστορία. Ο άνθρωπος ήταν και παραμένει διαρκώς σε κίνηση αναζητώντας καλύτερη ζωή. Αυτή η καλύτερη ζωή μπορεί να αφορά εξεύρεση μιας πιο εύφορης γης για καλλιέργεια, καλύτερη εργασία, πιο ασφαλές περιβάλλον, μεγαλύτερες ευκαιρίες. Τα μεταναστευτικά ρεύματα υπήρξαν πάντα μια ισχυρή δύναμη τόσο στην διαμόρφωση του πολιτιστικού τοπίου, όσο και της πολιτικής διαμόρφωσης σε μεγάλο μέρος του σύγχρονου κόσμου. Όπως είναι αναπόφευκτο η μετανάστευση έχει επηρεάσει και την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η ΕΕ, την τελευταία δεκαετία, αντιμετωπίζει την μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση και ταυτόχρονα πρόκληση, από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ευρώπη λοιπόν αντιμετωπίζει ένα αρκετά ενδιαφέρον σύνολο μεταναστευτικών προκλήσεων και ευκαιριών: δημογραφικές πιέσεις καθώς οι περισσότερες ευρωπαϊκές κοινωνίες γερνούν, μια ζωντανή και ενίοτε τεταμένη πολιτική και συνακόλουθα πολιτική συζήτηση για ζητήματα ταυτότητας και ενσωμάτωσης των μεταναστών και ένα μοναδικό περιβάλλον πολιτικής που έχει συνδέσει τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία, την διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, το άσυλο και άλλα θέματα που σχετίζονται με την διαχείριση της μετανάστευσης. Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί μια σειρά από μεταρρυθμίσεις, αφενός μέσω της αντιμετώπισης της παράνομης μετανάστευσης και της θέσπισης ενιαίων ρυθμίσεων για το άσυλο, αλλά και της θεσμοθέτησης νόμιμων οδών μετανάστευσης προς την ΕΕ. Επίσης, οι αυξανόμενες μεικτές μεταναστευτικές ροές έχουν δημιουργήσει ανάγκη για επιπλέον μεταρρυθμίσεις, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ασφάλεια των συνόρων, αλλά και μια δικαιότερη κατανομή ευθύνης και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών. Την τελευταία δεκαετία, χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες έχασαν την ζωή τους, προσπαθώντας να διασχίσουν τις θαλάσσιες οδούς που οδηγούν στην Ευρώπη. Τα τραγικά αυτά συμβάντα, όπως είναι φυσικό, έχουν αυξήσει την προσοχή της κοινής γνώμης στην Ευρώπη και ουσιαστικά έχουν προκαλέσει την αφύπνιση στα Κ-Μ της ΕΕ, καθώς έγινε αντιληπτό πως, τα χρόνια που θα ακολουθήσουν θα χαρακτηρισθούν σε σημαντικό βαθμό από την προσπάθεια αντιμετώπισης και αποτελεσματικής διαχείρισης των μαζικών μεικτών μεταναστευτικών ροών προς την ΕΕ. Στην σύγχρονη πραγματικότητα, η μεταναστευτική πολιτική στις ευρωπαϊκές χώρες αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την διασφάλιση της εθνικής ασφάλειας της ΕΕ. Εξάλλου, η πολιτική, οικονομική και κοινωνική σταθερότητα στην κοινωνία εξαρτάται από μια ισορροπημένη μεταναστευτική πολιτική, και με βάση τους κοινωνικοοικονομικούς δείκτες ανάπτυξης της χώρας μπορεί κανείς να αξιολογήσει την δύναμη ή την αδυναμία ενός μεμονωμένου Κ-Μ στην ευρωπαϊκή κοινότητα και τον κόσμο γενικά. Η προσφυγική κρίση του 2015 αποκάλυψε αδυναμίες και κενά στο ενωσιακό και στα εθνικά συστήματα διαχείρισης μεταναστευτικών κρίσεων, καθώς και την έλλειψη ικανοτήτων και εργαλείων στην διάθεση των K-M που υφίστανται την μεγαλύτερη πίεση. Περαιτέρω, τα θέματα μετανάστευσης και ασύλου αποτελούν σημαντικό μέρος της συζήτησης για την πολιτική ασφάλειας στην Ευρώπη και αποτελούν σημαντικό μέρος τόσο στην πολιτική ατζέντα και συζήτηση, όσο και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Αυτή η τάση έχει επικρατήσει να αναφέρεται με τον όρο “ασφαλειοποίηση του μεταναστευτικού” (“the securitisation of migration”), υποδηλώνοντας δηλαδή την συχνά ακραία πολιτικοποίηση της μετανάστευσης και την παρουσίασή της ως απειλή για την εσωτερική ασφάλεια στην ΕΕ.