Αγροτικές φυλακές

Η διατριβή μελετά τον τρόπο λειτουργίας των τεσσάρων αγροτικών φυλακών, οι οποίες λειτουργούν σήμερα στην Ελλάδα ως εναλλακτική μορφή έκτισης ποινής που αφορά την στέρηση της ελευθερίας. Πρόκειται για τις αγροτικές φυλακές της Κασσάνδρας Χαλκιδικής, της Κασσαβέτειας στον Αλμυρό Βόλου, της Τίρυνθας δίπλα στο Ναύπλιο και της Αγιάς ( Αγυιάς ) Χανίων. Η μελέτη λαμβάνει παραλλήλως υπόψη τον τρόπο λειτουργίας των κλειστών φυλακών. Τα δύο αυτά είδη φυλακών συνιστούν μέρος του συστήματος της ποινικής δικαιοσύνης στη χώρα μας. Επιλέχθηκε ως μέθοδος η ποιοτική έρευνα μέσω της συμμετοχικής παρατήρησης, η οποία στην ουσία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με όλες τις ομάδες των ατόμων που συμμετέχουν στο σύστημα των αγροτικών φυλακών, δηλαδή κρατούμενοι, σωφρονιστικοί υπάλληλοι, διευθυντές, γεωπόνοι και κοινωνικοί λειτουργοί, ώστε το αποτέλεσμα να είναι όσο γίνεται πιο πλήρες και πιο αντικειμενικό, περιορίζοντας και ελέγχοντας στο μέτρο του δυνατού, τις προσωπικές δυσάρεστες εμπειρίες, όπως είναι η εμπειρία της έκτισης ποινής σε φυλακή. Η έρευνα βασίζεται σε ημιδομημένες συνεντεύξεις, αφού κρίθηκε σκόπιμο σε συνεννόηση πάντα με τον επιβλέποντα, οι συνεντεύξεις να είναι ευέλικτες, για να μπορούν οι συνεντευξιαζόμενοι να εκφράσουν την άποψή τους ελεύθερα, χωρίς να αισθάνονται ότι κατευθύνονται από τυποποιημένες ερωτήσεις. Εξάλλου οι ομάδες τους ήταν διαφορετικές και μόνο τέτοιες συνεντεύξεις θα επέτρεπαν να προσαρμοστούν, κατά τον διάλογο που θα αναπτυσσόταν, ερωτήσεις κατάλληλες και ανάλογες με την ιδιότητα ή καλύτερα με τον ρόλο της κάθε ομάδας στο σύστημα λειτουργίας των αγροτικών φυλακών. Η έρευνα δεν αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες, στο βαθμό που οι περισσότεροι έδειχναν να συμφωνούν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά υπέρ των αγροτικών έναντι των κλειστών φυλακών, από την άποψη της δομής του συστήματος της ποινικής δικαιοσύνης, και δεν απέφυγαν να μιλήσουν για αυτό. Αντιπροσωπευτικός αριθμός ατόμων από κάθε ομάδα έθεσε ως βασικό σημείο αναφοράς την πείρα τους επί του αντικειμένου καθώς οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι, εκτός από τους κρατούμενους, κινούνται στο χώρο και των δύο τύπων φυλακών, με εμπειρία άνω των δεκαπέντε ετών και ορισμένοι άνω και των τριάντα. Ακριβώς γι αυτόν τον λόγο, αλλά και από το ουσιαστικό περιεχόμενο των συνεντεύξεων, προκύπτει ότι η έρευνα δεν προβάλλει απλά εντυπώσεις των ατόμων, αλλά αποκρυσταλλωμένη πείρα. Ήταν πολύ σημαντικό ότι όλοι σχεδόν κατέληξαν ότι οι αγροτικές φυλακές είναι σαφώς καλύτερες από τις κλειστές και επιχειρηματολόγησαν γι αυτό ο καθένας με τον τρόπο και την εμπειρία του.Οι συνεντεύξεις συγκεντρώθηκαν όλες εξαρχής. Καθώς όμως στη συνέχεια κρίθηκε αναγκαίο να υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις συνεντεύξεις με το ερευνούμενο κάθε φορά ζήτημα, αποφασίστηκε να γίνει ένας δεύτερος γύρος συνεντεύξεων, μολονότι είχαν συγκεντρωθεί οι περισσότερες κατά την πρώτη επίσκεψη στις τέσσερις αγροτικές φυλακές. Επακολούθησε λοιπόν μια δεύτερη επίσκεψη και στις τέσσερις φυλακές πάλι, όπου διευκρινίζονταν σημαντικά ερωτήματα που είχαν προκύψει κατά τη μελέτη των πρώτων συνεντεύξεων. Οι συνεντεύξεις των κρατουμένων, καλύπτουν αφενός μια μεγάλη γκάμα ηλικιακών ομάδων, η οποία περιλαμβάνει ανήλικες της αγροτικής φυλακής Κασσαβέτειας Βόλου, ενήλικες αλλά και υπέργηρους, και, αφετέρου καλύπτουν ποικίλες υποθέσεις, δηλαδή αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά, μικροκλοπές, ληστείες, αλλά και ανθρωποκτονίες, απάτες, χρέη προς το δημόσιο, υπεξαιρέσεις, λαθρεμπόριο κ.α. Η σύνθεση του πληθυσμού των αγροτικών φυλακών, παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία εθνοτήτων. Ορισμένες φορές οι ξένοι υπερέβαιναν τον μισό πληθυσμό της φυλακής.Η διατριβή αποτελείται από δύο κύρια μέρη: το πρώτο μέρος ασχολείται με τις εννοιολογικές, θεωρητικές και ιστορικές προσεγγίσεις των αγροτικών φυλακών και το δεύτερο με την εμπειρική διερεύνησή τους συνιστώντας, βασικό ντοκουμέντο, καθώς ευθέως καταγράφει τα θετικά πρόσημα των αγροτικών φυλακών. Καταρχάς στις αγροτικές φυλακές εργάζονται όλοι οι κρατούμενοι, εκπαιδεύονται σε διάφορους τομείς και προγράμματα που υποστηρίζονται από τις βιβλιοθήκες και τα παράλληλα υπάρχοντα εργαστήρια και τυγχάνουν κάποιων ευεργετημάτων και πολύ καλών συνθηκών διαβίωσης και αξιοπρεπούς αντιμετώπισης, καθώς επίσης διαβιούν σε ημιελεύθερο καθεστώς σε σύγκριση με τους τροφίμους των κλειστών φυλακών. Μέσω των αποτελεσμάτων της έρευνας ουσιαστικά καταγγέλλεται η βία που αναπτύσσεται στις κλειστές φυλακές, η διακίνηση των ναρκωτικών ουσιών και οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης σε αυτές, καταδεικνύοντας παράλληλα ότι η κλειστή φυλακή δεν είναι παρά σχολείο εκπαίδευσης στο έγκλημα καθώς παραβιάζονται βασικά δικαιώματα του κρατούμενου.Στο δεύτερο μέρος της διατριβής μελετώνται όλες οι αγροτικές φυλακές της χώρας ως μέρος του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης με αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό με την έγκριση του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Ερευνάται δηλαδή, κατά πόσον οι αγροτικές φυλακές βοηθούν τον κρατούμενο πολύ πιο ουσιαστικά γιατί τόσο οι συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης όσο και η εκπαίδευση μέσω των προγραμμάτων των βιβλιοθηκών και των εργαστηρίων σε μορφωτικούς και επαγγελματικούς τομείς, σε σχέση με τις κλειστές φυλακές είναι, κατά δήλωση των κρατουμένων, «η νύχτα με τη μέρα». Παρουσιάζεται ο μηχανισμός με τον οποίο προετοιμάζονται οι κρατούμενοι μέσω της εργασίας, της εκπαίδευσης και της εκμάθησης δεξιοτήτων στην ομαλή επανένταξή τους στην κοινωνία μετά την αποφυλάκισή τους. Έτσι ο σκοπός έκτισης της ποινής δεν εξαντλείται μόνο στην στέρηση της ελευθερίας. Η έρευνα τελικώς καταδεικνύει τον ουσιαστικό σωφρονιστικό σκοπό της στέρησης της ελευθερίας στις αγροτικές φυλακές.Τα στοιχεία που παρουσιάζονται, τόσο από τις συνεντεύξεις και από την βιβλιογραφική έρευνα, όσο και από την αρχειακή έρευνα στους ετήσιους απολογισμούς των αγροτικών φυλακών μέσω του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των πρακτικών της Βουλής των Ελλήνων, καθιστούν την έρευνα αυτή μοναδική στο είδος της, καθώς έλαβε υπόψη της το σύνολο του δείγματος. Σε χρόνους δύσκολους από κάθε άποψη όπου οι τιμωρητικές τάσεις προς το έγκλημα αποκτούν μια όλο και μεγαλύτερη ισχύ, η έρευνα αυτή αποτελεί ένα φραγμό, ένα «τρανταχτό» επιχείρημα κατά των τάσεων αυτών . Με τρόπο εμπεριστατωμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο δίνεται μια ηχηρή απάντηση ένα όχι μπρος την «τυφλή» καταστολή που δυστυχώς όλοι μας άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο κρύβουμε μέσα μας απέναντι στους ανθρώπους που είχαν την ατυχία να πιαστούν στα δίχτυα της ποινικής καταστολής.