Αγροτικές φυλακές

Abstract

Η διατριβή μελετά τον τρόπο λειτουργίας των τεσσάρων αγροτικών φυλακών, οι οποίες λειτουργούν σήμερα στην Ελλάδα ως εναλλακτική μορφή έκτισης ποινής που αφορά την στέρηση της ελευθερίας. Πρόκειται για τις αγροτικές φυλακές της Κασσάνδρας Χαλκιδικής, της Κασσαβέτειας στον Αλμυρό Βόλου, της Τίρυνθας δίπλα στο Ναύπλιο και της Αγιάς ( Αγυιάς ) Χανίων. Η μελέτη λαμβάνει παραλλήλως υπόψη τον τρόπο λειτουργίας των κλειστών φυλακών. Τα δύο αυτά είδη φυλακών συνιστούν μέρος του συστήματος της ποινικής δικαιοσύνης στη χώρα μας. Επιλέχθηκε ως μέθοδος η ποιοτική έρευνα μέσω της συμμετοχικής παρατήρησης, η οποία στην ουσία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με όλες τις ομάδες των ατόμων που συμμετέχουν στο σύστημα των αγροτικών φυλακών, δηλαδή κρατούμενοι, σωφρονιστικοί υπάλληλοι, διευθυντές, γεωπόνοι και κοινωνικοί λειτουργοί, ώστε το αποτέλεσμα να είναι όσο γίνεται πιο πλήρες και πιο αντικειμενικό, περιορίζοντας και ελέγχοντας στο μέτρο του δυνατού, τις προσωπικές δυσάρεστες εμπειρίες, όπως είναι η εμπειρία της έκτισης ποινής σε φυλακή. Η έρευνα βασίζεται σε ημιδομημένες συνεντεύξεις, αφού κρίθηκε σκόπιμο σε συνεννόηση πάντα με τον επιβλέποντα, οι συνεντεύξεις να είναι ευέλικτες, για να μπορούν οι συνεντευξιαζόμενοι να εκφράσουν την άποψή τους ελεύθερα, χωρίς να αισθάνονται ότι κατευθύνονται από τυποποιημένες ερωτήσεις. Εξάλλου οι ομάδες τους ήταν διαφορετικές και μόνο τέτοιες συνεντεύξεις θα επέτρεπαν να προσαρμοστούν, κατά τον διάλογο που θα αναπτυσσόταν, ερωτήσεις κατάλληλες και ανάλογες με την ιδιότητα ή καλύτερα με τον ρόλο της κάθε ομάδας στο σύστημα λειτουργίας των αγροτικών φυλακών. Η έρευνα δεν αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες, στο βαθμό που οι περισσότεροι έδειχναν να συμφωνούν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά υπέρ των αγροτικών έναντι των κλειστών φυλακών, από την άποψη της δομής του συστήματος της ποινικής δικαιοσύνης, και δεν απέφυγαν να μιλήσουν για αυτό. Αντιπροσωπευτικός αριθμός ατόμων από κάθε ομάδα έθεσε ως βασικό σημείο αναφοράς την πείρα τους επί του αντικειμένου καθώς οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι, εκτός από τους κρατούμενους, κινούνται στο χώρο και των δύο τύπων φυλακών, με εμπειρία άνω των δεκαπέντε ετών και ορισμένοι άνω και των τριάντα. Ακριβώς γι αυτόν τον λόγο, αλλά και από το ουσιαστικό περιεχόμενο των συνεντεύξεων, προκύπτει ότι η έρευνα δεν προβάλλει απλά εντυπώσεις των ατόμων, αλλά αποκρυσταλλωμένη πείρα. Ήταν πολύ σημαντικό ότι όλοι σχεδόν κατέληξαν ότι οι αγροτικές φυλακές είναι σαφώς καλύτερες από τις κλειστές και επιχειρηματολόγησαν γι αυτό ο καθένας με τον τρόπο και την εμπειρία του.Οι συνεντεύξεις συγκεντρώθηκαν όλες εξαρχής. Καθώς όμως στη συνέχεια κρίθηκε αναγκαίο να υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις συνεντεύξεις με το ερευνούμενο κάθε φορά ζήτημα, αποφασίστηκε να γίνει ένας δεύτερος γύρος συνεντεύξεων, μολονότι είχαν συγκεντρωθεί οι περισσότερες κατά την πρώτη επίσκεψη στις τέσσερις αγροτικές φυλακές. Επακολούθησε λοιπόν μια δεύτερη επίσκεψη και στις τέσσερις φυλακές πάλι, όπου διευκρινίζονταν σημαντικά ερωτήματα που είχαν προκύψει κατά τη μελέτη των πρώτων συνεντεύξεων. Οι συνεντεύξεις των κρατουμένων, καλύπτουν αφενός μια μεγάλη γκάμα ηλικιακών ομάδων, η οποία περιλαμβάνει ανήλικες της αγροτικής φυλακής Κασσαβέτειας Βόλου, ενήλικες αλλά και υπέργηρους, και, αφετέρου καλύπτουν ποικίλες υποθέσεις, δηλαδή αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά, μικροκλοπές, ληστείες, αλλά και ανθρωποκτονίες, απάτες, χρέη προς το δημόσιο, υπεξαιρέσεις, λαθρεμπόριο κ.α. Η σύνθεση του πληθυσμού των αγροτικών φυλακών, παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία εθνοτήτων. Ορισμένες φορές οι ξένοι υπερέβαιναν τον μισό πληθυσμό της φυλακής.Η διατριβή αποτελείται από δύο κύρια μέρη: το πρώτο μέρος ασχολείται με τις εννοιολογικές, θεωρητικές και ιστορικές προσεγγίσεις των αγροτικών φυλακών και το δεύτερο με την εμπειρική διερεύνησή τους συνιστώντας, βασικό ντοκουμέντο, καθώς ευθέως καταγράφει τα θετικά πρόσημα των αγροτικών φυλακών. Καταρχάς στις αγροτικές φυλακές εργάζονται όλοι οι κρατούμενοι, εκπαιδεύονται σε διάφορους τομείς και προγράμματα που υποστηρίζονται από τις βιβλιοθήκες και τα παράλληλα υπάρχοντα εργαστήρια και τυγχάνουν κάποιων ευεργετημάτων και πολύ καλών συνθηκών διαβίωσης και αξιοπρεπούς αντιμετώπισης, καθώς επίσης διαβιούν σε ημιελεύθερο καθεστώς σε σύγκριση με τους τροφίμους των κλειστών φυλακών. Μέσω των αποτελεσμάτων της έρευνας ουσιαστικά καταγγέλλεται η βία που αναπτύσσεται στις κλειστές φυλακές, η διακίνηση των ναρκωτικών ουσιών και οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης σε αυτές, καταδεικνύοντας παράλληλα ότι η κλειστή φυλακή δεν είναι παρά σχολείο εκπαίδευσης στο έγκλημα καθώς παραβιάζονται βασικά δικαιώματα του κρατούμενου.Στο δεύτερο μέρος της διατριβής μελετώνται όλες οι αγροτικές φυλακές της χώρας ως μέρος του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης με αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό με την έγκριση του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Ερευνάται δηλαδή, κατά πόσον οι αγροτικές φυλακές βοηθούν τον κρατούμενο πολύ πιο ουσιαστικά γιατί τόσο οι συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης όσο και η εκπαίδευση μέσω των προγραμμάτων των βιβλιοθηκών και των εργαστηρίων σε μορφωτικούς και επαγγελματικούς τομείς, σε σχέση με τις κλειστές φυλακές είναι, κατά δήλωση των κρατουμένων, «η νύχτα με τη μέρα». Παρουσιάζεται ο μηχανισμός με τον οποίο προετοιμάζονται οι κρατούμενοι μέσω της εργασίας, της εκπαίδευσης και της εκμάθησης δεξιοτήτων στην ομαλή επανένταξή τους στην κοινωνία μετά την αποφυλάκισή τους. Έτσι ο σκοπός έκτισης της ποινής δεν εξαντλείται μόνο στην στέρηση της ελευθερίας. Η έρευνα τελικώς καταδεικνύει τον ουσιαστικό σωφρονιστικό σκοπό της στέρησης της ελευθερίας στις αγροτικές φυλακές.Τα στοιχεία που παρουσιάζονται, τόσο από τις συνεντεύξεις και από την βιβλιογραφική έρευνα, όσο και από την αρχειακή έρευνα στους ετήσιους απολογισμούς των αγροτικών φυλακών μέσω του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των πρακτικών της Βουλής των Ελλήνων, καθιστούν την έρευνα αυτή μοναδική στο είδος της, καθώς έλαβε υπόψη της το σύνολο του δείγματος. Σε χρόνους δύσκολους από κάθε άποψη όπου οι τιμωρητικές τάσεις προς το έγκλημα αποκτούν μια όλο και μεγαλύτερη ισχύ, η έρευνα αυτή αποτελεί ένα φραγμό, ένα «τρανταχτό» επιχείρημα κατά των τάσεων αυτών . Με τρόπο εμπεριστατωμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο δίνεται μια ηχηρή απάντηση ένα όχι μπρος την «τυφλή» καταστολή που δυστυχώς όλοι μας άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο κρύβουμε μέσα μας απέναντι στους ανθρώπους που είχαν την ατυχία να πιαστούν στα δίχτυα της ποινικής καταστολής.The thesis studies the running of the four rural prisons operating today in Greece as an alternative form of serving time involving the deprivation of freedom. These are the rural prisons of Cassandra in Chalkidiki, Kassaveteia in Almyros Volos, Tiryns near Nafplio and Agias in Chania. The study considers at the same time the way closed prisons are run. These two types of prison are part of the criminal justice system in our country, Greece. The method selected was qualitative research through participant observation, which was essentially based on interviews with all the groups of people involved in the rural prison system, namely prisoners, prison officers, directors, agronomists and social workers, in order that the most complete and objective result could be produced, limiting and controlling as far as possible the unpleasant personal experiences, such as that of serving time in prison. The research is based on semi-structured interviews, as it was deemed appropriate, always in collaboration with the supervisor, for the interviews to be flexible, so that interviewees could freely express their opinion, without feeling they were being lead by standardized questions. Besides the groups were all different and it was only this type of interview that would, during the evolving discussion, allow relevant and appropriate questions to be adapted to the capacity or better to the role of each group in the running of the rural prisons. The research did not come up against significant difficulties, to the extent that most appeared to agree that there is a huge difference in favour of rural prisons versus closed ones, in terms of the structure of the criminal justice system, and they did not refrain from talking about this. A representative number of persons from each group set as a key reference point their experience in the field, as most of those concerned, apart from the prisoners, have been involved with both types of prison, with more than fifteen and some with more than thirty years of experience under their belt. Precisely for this reason, as well as from the substance of the interviews, it emerges that the research does not simply reveal people’s impressions, but crystallized experience. Very significantly almost all concluded that rural prisons are obviously better than the closed type and each argued for this in his own way and according to his own experience. The interviews were all collected at the start. However as it was then deemed necessary for there to be a dialectical relationship between the interviews and the issue being investigated each time, it was decided to carry out a second round of interviews, even though most had been collected during the first visit to the four rural prisons. So a second visit to all four prisons followed, during which important issues that had emerged from the study of the first interviews were clarified. The prisoners’ interviews cover on the one hand a wide range of age groups, including juveniles in the rural prison of Kassaveteia Volos, adults and even elderly detainees, and on the other hand, they cover a variety of cases, namely drug offences, petty theft, robberies as well as murder, fraud, debts to the state, embezzlement, smuggling, etc. The population of rural prisons is composed of a large variety of nationalities. Sometimes foreigners make up more than half the prison population. The thesis consists of two main parts: the first part concerns the conceptual, theoretical and historical approaches to rural prisons and the second with their empirical investigation, constituting a key document as it straightforwardly records the positive aspects of rural prisons. Firstly in rural prisons all detainees work and enjoy certain privileges and very good living conditions and are treated decently as they live in a semi-free state as compared to closed prison inmates. The results of the research essentially condemn the violence in closed prisons, the drug-trafficking and harsh living conditions, at the same time demonstrating that the closed prison is merely a training school for crime as the prisoner’s fundamental rights are violated. The second part of the thesis looks at all the rural prisons in Greece as part of the criminal justice system with corresponding photographic material approved by the Ministry of Justice. In other words it examines to what extent rural prisons help the detainees more effectively as the decent living conditions in comparison to the closed prisons are, according to the inmates, ‘as different as night and day’. The mechanism is presented whereby prisoners are prepared through work and skill-learning for their smooth reintegration into society after their release. In this way the purpose of the sentence is served not simply by the deprivation of freedom. The research ends by showing the essential punitive purpose of depriving freedom in rural prisons. The evidence presented, both from the interviews and the bibliographic research, as well as from archival research in the annual reports on rural prisons through the Ministry of Justice and the minutes of the Greek Parliament, makes this study unique in its field, as it took the total sample into account. In times that are difficult from all aspects, in which punitive trends towards crime are becoming increasingly stricter, this study constitutes a barrier, a ‘powerful’ argument against these trends. In a comprehensive and scientifically documented manner, it gives a resounding answer, a no before the ‘blind’ repression that we all unfortunately to a greater or lesser extent hide within ourselves toward the people who were unlucky enough to get caught up in the toils of penal repression.