Εμφυλ(ι)ο: όψεις της ιστορίας των γυναικών τη δεκαετία του 1940 με επίκεντρο τον Εμφύλιο Πόλεμο»

Η παρούσα έρευνα πραγματεύεται το ζήτημα του έμφυλου παράγοντα, στην ιστορικά συμπυκνωμένη περίοδο του ελληνικού Εμφυλίου. Με αφετηρία την θέση του Μ. Φουκώ πως “η αφάνεια των γυναικών στην ιστορία αντανακλά τις σχέσεις στην παραγωγή της”, η συμμετοχή των γυναικών στον Δημοκρατικό Στρατό εξετάζεται ως μια πορεία προς την ορατότητα, με τη σχετική αυτοτέλεια της «διπλής οπτικής». Η συλλογικοποίηση τους χαρτογραφείται από την Αντίσταση μέσω των αμιγώς γυναικείων και μεικτών αντιστασιακών εαμικών οργανώσεων έως την Απελευθέρωση. Από τα Δεκεμβριανά και έπειτα, με εφαλτήριο την Λευκή Τρομοκρατία, αναδεικνύεται η συστηματική χρήση της έμφυλης βίας από φορείς του ελληνικού κράτους και θιασώτες της εθνικοφροσύνης, καθώς και η διακριτότητα του φαινομένου, ως μέσο καταστολής και εκφοβισμού ενός κοινωνικού δυναμικού που αντιτίθεται στο status quo. Σε αυτό το σύνθετο συγκείμενο αναζητούνται οι όροι που ωθούν μαζικά τις γυναίκες στο βουνό, την ένοπλη πάλη ή την υποστήριξή της. Η εμπλοκή τους παρουσιάζεται με ποιοτικούς και ποσοτικούς όρους, σε πολιτικό, στρατιωτικό, πολιτισμικό, αλλά και προσωπικό επίπεδο, εντάσσοντας στην εξίσωση στοιχεία όπως η τάξη, η καταγωγή και η εθνικότητα, δεδομένου του πολυεθνικού χαρακτήρα του ΔΣΕ. Το γενικό ιστορικό πλαίσιο συνομιλεί με τις ατομικές ιστορίες, καθώς τα αρχεία συνδυάζονται με γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, όπως την συνέντευξη της μαχήτριας Αλεξάνδρας και τα ημερολόγια της Μαρίας Μπέικου, υλικά που αναδεικνύουν και τις διαφορετικές συγκροτήσεις εντός του γυναικείου συλλογικού υποκειμένου. Σε όλη την πορεία της έρευνας, τα παραπάνω εξετάζονται σε σχέση με τη στάση και την πρακτική του κράτους και των μηχανισμών του, των εκφραστών (ανδρών και γυναικών) της εθνικοφροσύνης, αλλά και σε σχέση με το Κομμουνιστικό Κόμμα και τους άνδρες συναγωνιστές.