Η ιστορία μετά τον Hobsbawm: απολογισμός ενός συνεδρίου

Μπορούμε να ασκήσουμε κριτική σε εκείνους που υπήρξαν κάποτε τα είδωλά μας; Κι ακόμα περισσότερο, μπορεί ο ενθουσιασμός μας για το δικό μας καινούριο να μην υποτιμήσει το παλιό πάνω στο οποίο στηρίχτηκε; Στο πρόσφατο συνέδριο για την Ιστορία μετά τον Hobsbawm, που έγινε στο Λονδίνο από 29 Απριλίου έως 1 Μαΐου 2014, οι οργανωτές έθεσαν τον φιλόδοξο στόχο να κάνουν ένα συνέδριο, όπου ο ίδιος ο Hobsbawm θα ήθελε να συμμετάσχει. Απέφυγαν να στήσουν μια αγιογραφία του και κάλεσαν μερικούς από τους σημαντικότερους ιστορικούς της βρετανικής, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας ιστορίας, όχι τόσο για να αναμετρηθούν με την ιστορία που έγραψε ο Hobsbawm, αλλά περισσότερο για να αναδείξουν the state of the art της ιστορίας που γράφεται σήμερα. Οραματίστηκαν, δηλαδή, ένα συνέδριο που θα αναδεικνύει τις κυριότερες συζητήσεις, τα επιχειρήματα και τον αναλυτικό λόγο της ιστορίας που γράφεται σήμερα στη Βρετανία και γενικότερα στον αγγλοσαξωνικό κυρίως κόσμο. Ωστόσο, οι περισσότεροι ομιλητές επιδίωξαν, στην αρχή τουλάχιστον της ομιλίας τους, να αναφερθούν προσωπικά στη σχέση τους με τον Hobsbawm, είτε με τον ίδιο είτε με τα κείμενά του, ενώ η συντριπτική πλειονότητα διάλεξε στη συνέχεια να αντιπαρατεθεί κριτικά μαζί του, παρουσιάζοντας τη δική τους έρευνα. Η κριτική τους εστιαζόταν σε πτυχές όλων των γνωστών του έργων, από τα μικρότερα έως τα μεγαλύτερα, άλλοτε εκτιμώντας το γεγονός ότι ο Hobsbawm μαζί με τους μαρξιστές ιστορικούς υπήρξαν πρωτοπόροι στη μελέτη της κοινωνικής ιστορίας και άλλοτε απορρίπτοντας συνολικά το έργο του, προβάλλοντας τις νέες εξελίξεις στις ιστορικές μεθόδους. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ακολούθησαν τα λόγια του Hobsbawm σε ένα γνωστό του άρθρο, όπου παρότρυνε τους ιστορικούς να ονειρευτούν το μέλλον και πιο συγκεκριμένα το μέλλον της ιστορίας πέρα από τα δεσμά του παρελθόντος, όσο πολύτιμα κι αν ήταν αυτά. Στις περισσότερες περιπτώσεις η κριτική αυτή δεν είχε στόχο την υποτίμηση του έργου του –αν και εκφράστηκαν στο συνέδριο και αυτές οι απόψεις– όσο η επισήμανση των πτυχών της ιστορικής πραγματικότητας που ο Hobsbawm δεν συμπεριέλαβε στο έργο του.