Η συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας και οι δεσμεύσεις της για πολεοδομικούς σκοπούς

Το ατομικό δικαίωμα της ιδιοκτησίας αποτέλεσε από την πολύ πρώιμη ιστορία της ανθρωπότητας μία κατάκτηση της ατομιστικής φύσης των ανθρώπων. Ο σκληρός πυρήνας του δικαιώματος, μολονότι μεταβαλλόμενος στη διάρκεια του χρόνου, διατηρεί ακέραια μέχρι σήμερα τα βασικά του χαρακτηριστικά, τα οποία απέκτησαν συνταγματική κατοχύρωση στο πλαίσιο της ανθρώπινης εξέλιξης σε όλες τις έννομες τάξεις του κόσμου. Το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, με τις διακυμάνσεις που χαρακτηρίζουν την ευρύτητά του, είναι πάντως απαραβίαστο και αναφαίρετο. Η ανάδυση του θεσμού του κοινωνικού κράτους δικαίου ωστόσο, η οποία εισήγαγε τον κοινωνικό χαρακτήρα των ατομικών δικαιωμάτων και την ερμηνεία σύμφωνα με την οποία αυτά θα πρέπει να υπηρετούν το κοινωνικό τους ρόλο, προώθησε την ανάγκη επιβολής περιορισμών εν γένει στα ατομικά δικαιώματα αλλά και ειδικά, στο δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Ως εκ τούτου τα συνταγματικά κείμενα σταδιακά άρχισαν να προβλέπουν όλο και περισσότερο την αφηρημένη πλην εξειδικεύσιμη έννοια του "γενικού" ή "δημοσίου" συμφέροντος στις σχετικές διατάξεις τους, προάγοντας την ανάγκη να οριοθετηθούν τα ατομικά δικαιώματα χάριν της κοινωνικής συνύπαρξης. Άλλωστε, η συμμόρφωση των εννόμων τάξεων δε συνέβη εν προκειμένω εν μία νυκτί, αλλά, αφενός τα διεθνή κείμενα, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου καθώς και το Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο αυτής δια των διατάξεών τους, αφετέρου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δια της νομολογίας του, υπέδειξαν τους βασικούς άξονες ερμηνείας του δικαιώματος και εν τέλει των περιορισμών του και κάλεσαν τα κράτη - μέλη να τροποποιήσουν και να μεθερμηνεύσουν τα κανονιστικά τους κείμενα. Στο πλαίσιο αυτό, ιστορικό και πολιτικό, ο κοινωνικός ρόλος του δικαιώματος της ιδιοκτησίας μετουσιώθηκε σε διάφορους περιορισμούς της, όπως, η αναγκαστική απαλλοτρίωσή της χάριν της δημόσιας ωφέλειας και κατόπιν καταβολής πλήρους αποζημίωσης, και δη, η ρυμοτομική απαλλοτρίωση, η διαδικασία που ακολουθείται δηλαδή για τη δημιουργία κοινωφελών και κοινόχρηστων χώρων, εν τέλει για τη δημιουργία των πόλεων. Στην Ελλάδα, η σύγκρουση μεταξύ των κυρίων της ιδιοκτησίας και των υπέρ' ων η απαλλοτρίωση υπήρξε δικαστικά ατέρμονη και γέννησε πληθώρα νομικών ζητημάτων, όπως εκείνα που άπτονται της νομότυπης επιβολής, της προσήκουσας καταβολής της αποζημίωσης, της άρσης / ανάκλησης, και επανεπιβολής της απαλλοτρίωσης. Η ελληνική νομοθεσία σταδιακά, συνεπικουρούμενη από το σημαντικό έργο της Νομολογίας, που επίσης σταδιακά ευθυγραμμίστηκε με τις επιταγές του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, χάραξε ενιαίο πλαίσιο αντιμετώπισης επί των θεμάτων αυτών. Έτσι, η Ελλάδα, που κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης εμφανίστηκε προδήλως απροετοίμαστη να υποδεχθεί το φαινόμενο της απαλλοτρίωσης και τη ρύθμισή του, έχει πλέον αποκτήσει ένα συμπαγέστερο και ταχύτερο σύστημα ολοκλήρωσης των διαδικασιών, ενισχύοντας το αίσθημα της δικαιοσύνης και της ταχείας διεκπεραίωσης επί του πεδίου.