Η περιβαλλοντική ευθύνη στην Ευρωπαϊκή ΄Ενωση: ανάλυση της οδηγίας 2004/35/ΕΚ και εφαρμογή της από τα κράτη-μέλη

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει το ζήτημα της περιβαλλοντικής ευθύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με επίκεντρο την Οδηγία 2004/35/ΕΚ για την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικών ζημιών. Η ανάλυση βασίζεται στην παραδοχή ότι η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διασφάλιση της ανθρώπινης υγείας, ιδίως σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων περιβαλλοντικών κινδύνων και βιομηχανικών ατυχημάτων. Η μελέτη εντάσσει την Οδηγία στο ευρύτερο θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο εξέλιξης της περιβαλλοντικής πολιτικής, αναδεικνύοντας τον ρόλο βασικών αρχών του ενωσιακού δικαίου περιβάλλοντος, όπως την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», την αρχή της προφύλαξης και την αρχή της πρόληψης. Στη συνέχεια αναλύονται οι στόχοι, οι μηχανισμοί και η φιλοσοφία της Οδηγίας με έμφαση στις διαδικασίες πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας, στον καταλογισμό ευθύνης στους φορείς εκμετάλλευσης, στη συμμετοχή των αρμόδιων αρχών και του κοινού, καθώς και στη χρηματοοικονομική της διάσταση. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην πρακτική εφαρμογή της Οδηγίας από τα κράτη-μέλη, μέσα από τη συγκριτική εξέταση διαφορετικών εθνικών μοντέλων, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ισπανία και στο σύστημα MORA, στην Ολλανδία, καθώς και στην ελληνική έννομη τάξη, όπου η ενσωμάτωση της Οδηγίας πραγματοποιήθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 148/2009. Παράλληλα, επιχειρείται συνοπτική σύγκριση με το αμερικανικό σύστημα περιβαλλοντικής ευθύνης μέσω του Comprehensive Environmental Response, Compensation, and Liability Act, προκειμένου να αναδειχθούν οι ομοιότητες και οι διαφορές τους ως προς τη ρυθμιστική φιλοσοφία και τα εργαλεία πολιτικής. Η εργασία ολοκληρώνεται με την εξέταση σημαντικών περιβαλλοντικών ατυχημάτων που δοκίμασαν στην πράξη την αποτελεσματικότητα της Οδηγίας, οδηγώντας σε μια συνολική αποτίμηση των δυνατοτήτων, των περιορισμών και της ικανότητάς της να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις.