Η Εθνική Αντίσταση στον πολιτικό λόγο (1974-1984): χρήσεις, καταχρήσεις και αποσιωπήσεις

Η δεκαετία του 1940 αποτελεί μια ιστορική περίοδο πρόσφορη για διαρκή αναστοχασμό καθώς είναι μεστή σε γεγονότα. Τα γεγονότα αυτά (Αλβανικό μέτωπο, Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος) αναδεικνύουν και τις πολιτικές και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις της περιόδου που άφησαν ανεξίτηλο κοινωνικό και πολιτικό αποτύπωμα στην μεταπολεμική περίοδο. Η ελεγχόμενη, καχεκτική , δυσχερής μετεμφυλιακή δημοκρατία πρόταξε τον κοινοβουλευτισμό , αλλά με όρους ψυχροπολεμικούς και με γνώμονα το αιτούμενο της εθνικής ασφάλειας. Η δημιουργία μιας ελληνικής εκδοχής αντικομμουνιστικού κράτους και η παράλληλη προσπάθεια εκσυγχρονισμού δεν κατάφερε να συμβιβάσει τις αντιθέσεις της ελληνικής κοινωνίας οδηγώντας στην δικτατορία των συνταγματαρχών. Στην συνθήκη της Μεταπολίτευσης και συγκεκριμένα την περίοδο 1974-1984 (αλλά και νωρίτερα) η πολεμική και πολιτική δεκαετία του ΄40 και συγκεκριμένα η περίοδος της Αντίστασης επανέρχεται όχι μόνο ως αιτούμενο στην επιστημονική έρευνα, αλλά και ως όρος αναφοράς στον πολιτικό λόγο. Αναφορικά με την Αντίσταση, εφόσον εσπευσμένα αναγνωρίστηκε ως εθνική χωρίς το ΕΑΜ ακριβώς στην λήξη του εμφυλίου , αποσιωπήθηκε. Η αποσιώπηση αυτή απομονώνει και περιθωριοποιεί το ΕΑΜ το οποίο και θεωρείται συλλήβδην κομμουνιστογενές. Ακολουθώντας το χρονολογικό και ιστορικό νήμα της αναγνώρισης της Αντίστασης και την επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται από τους φορείς του πολιτικού λόγου χρησιμοποιώντας την λογοϊστορική κριτική ανάλυση λόγου παρακολουθούμε πως εξελίσσεται η αφήγηση για την δεκαετία του ΄40 , πώς η αντίσταση χρησιμοποιείται και γιατί και πώς τελικά «αποεαμοποείται» και αποπολιτικοποιείται παρά την συμπεριληπτική της αναγνώριση μεταπολιτευτικά. Μια σειρά από πολιτικές πρακτικές δημιούργησαν τις κατάλληλες εκείνες συνθήκες για να δημιουργηθεί μια αφήγηση για την εθνική αντίσταση αντίστοιχη της αναγνώρισής της. Η ιστορία της αναγνώρισης της εθνικής αντίστασης τεκμηριώνει εκ προοιμίου και την αφήγηση για την αντίσταση. Στην Μεταπολίτευση η στόχευση αλλάζει και με χρονόσημο το 1982 και την αναγνώριση της εθνικής, καθολικής αντίστασης προκρίνεται η προβολή της ενότητας , της συμφιλίωσης και της σταδιακής λήθης ή απομειούμενης μνήμης. Ο νέος «μυθότοπος» της αντίστασης στην νέα συνθήκη της Μεταπολίτευσης εγγράφεται στο συλλογικό φαντασιακό Το σχήμα κατ αναλογίαν ήταν αυτό που εμπέδωσε την αντίσταση στο πολιτικό φαντασιακό. Η χρήση της αναλογίας επιτρέπει την δημιουργία συνεχώς νέων μορφών, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να υπερισχύσουν και να αντικαταστήσουν τις παλαιότερες από τις οποίες προέκυψαν. Αυτό συνέβη και με την έννοια της αντίστασης και τις αναφορές στο ΕΑΜ ως ιστορική αναλογία. Προβλήθηκαν τα ενωτικά χαρακτηριστικά του ΕΑΜ και έτσι σταδιακά εμπεδώθηκε ως πολυσυλλεκτικό και αποκόπηκε από την κομμουνιστική ηγεμονία. Η χρήση της ιστορίας έγινε κατ ανάγκην επιλεκτικά και αποσπασματικά για να εξυπηρετηθούν οι πολιτικές σκοπιμότητες. Οι μηχανισμοί που διέπουν τα ιστορικά σύνολα χρησιμοποιούνται όχι αντικειμενικά προκειμένου να ανασυντεθεί το παρελθόν στο βαθμό του δυνατού, αλλά εργαλειακά προκειμένου το παρελθόν να «χωρέσει» στο νέο σχήμα που απαιτεί το παρόν.