Η ανασυγκρότηση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων: από το κίνημα του 1935 έως την επιβολή της Γερμανικής Κατοχής (1941): οπλισμός, χρηματοδότηση, στόχοι, διάρθρωση

Η διατριβή αυτή διερευνά τη στρατηγική ανασυγκρότηση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΔ) στην προπολεμική περίοδο 1935–1941, μια εποχή κρίσιμων γεωπολιτικών μεταβολών και αυξανόμενων απειλών για την Ελλάδα. Σε ένα περιβάλλον διεθνούς αστάθειας, με την άνοδο των φασιστικών καθεστώτων στην Ευρώπη και τις αναθεωρητικές βλέψεις της Ιταλίας και της Βουλγαρίας, η Ελλάδα αντιμετώπισε την ανάγκη να ενισχύσει την εδαφική της ακεραιότητα και την εθνική ασφάλεια. Η μελέτη αναλύει τους τέσσερις βασικούς άξονες αυτής της ανασυγκρότησης: πολιτική σταθερότητα, στρατηγική οχύρωση, εξοπλιστικά προγράμματα και χρηματοδότηση, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των προσπαθειών της χώρας να προετοιμαστεί για τον επερχόμενο πόλεμο. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την άφιξη εκατομμυρίων προσφύγων, η Ελλάδα αντιμετώπισε βαθιές κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές κρίσεις. Ο Εθνικός Διχασμός μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών οδήγησε σε συνεχείς κυβερνητικές αλλαγές και πραξικοπήματα, υπονομεύοντας τη δημοκρατική σταθερότητα. Το στρατιωτικό κίνημα του 1935 και η επαναφορά της μοναρχίας υπό τον Γεώργιο Β΄ έθεσαν τις βάσεις για την άνοδο του Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος με το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου 1936 εγκαθίδρυσε ένα αυταρχικό καθεστώς. Ο Μεταξάς, επηρεασμένος από τα φασιστικά μοντέλα της Ευρώπης, επέβαλε λογοκρισία, κατέλυσε τα πολιτικά κόμματα και προώθησε την ιδεολογία του «Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού», με στόχο τη δημιουργία εθνικής ενότητας. Το καθεστώς Μεταξά έθεσε τις στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις ως κεντρική προτεραιότητα. Οι Ενόπλες Δυνάμεις αναδιοργανώθηκαν με στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου, ευέλικτου στρατού. Σημαντικές πρωτοβουλίες περιλάμβαναν: -Τη δημιουργία της Γραμμής Μεταξά: Ένα οχυρωματικό σύστημα στα βόρεια σύνορα, εμπνευσμένο από τη γαλλική Γραμμή Μαζινώ, με 21 κύρια οχυρά, υπογείους διαδρόμους και αντιαρματικά εμπόδια. Το κόστος κατασκευής ξεπέρασε τα 1,5 δισ. δραχμές, ενώ η τεχνολογική καινοτομία (π.χ. ινωπλισμένο σκυρόδεμα) έδωσε προτεραιότητα στην ανθεκτικότητα. -Εκσυγχρονισμό του Στρατού: Προμήθεια σύγχρονων αντιαεροπορικών και αντιαρματικών όπλων (π.χ. Krupp 88mm), αναβάθμιση εκπαίδευσης και διοικητικής δομής. -Ενίσχυση του Ναυτικού: Απόκτηση νέων αντιτορπιλικών και άλλων Μονάδων επιφανείας, ενώ κατασκευάστηκαν 8 παράκτια οχυρά για προστασία θαλασσίων οδών. -Ανάπτυξη της Αεροπορίας: Αγορά αεροσκαφών και δημιουργία του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ) για συντονισμό επιχειρήσεων. Η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 και οι περιορισμοί σε σκληρό συνάλλαγμα ανάγκασαν την Ελλάδα να βασιστεί σε διεθνείς συμφωνίες clearing για τη χρηματοδότηση των εξοπλισμών. Μέσω ανταλλαγής αγροτικών προϊόντων με Γερμανία, Ιταλία και Βρετανία, η χώρα απέκτησε όπλα και τεχνολογία. Παράλληλα, για τις ανάγκες της άμυνας διατέθηκαν, πιστώσεις ύψους 15,7 δισ. δραχμών (1935–1940), ενώ δωρεές συμπλήρωσαν τους πόρους. Η Ελλάδα προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ της ουδετερότητας και της συμμαχίας με τη Μεγάλη Βρετανία, η οποία υποσχέθηκε υποστήριξη αλλά δεν παρείχε επαρκή στρατιωτικό υλικό. Το Σχέδιο ΙΒ (1939) προέβλεπε άμυνα στα βόρεια σύνορα και ταχεία κινητοποίηση σε περίπτωση εισβολής. Η επιτυχία στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο (1940) με την αντεπίθεση στην Ήπειρο ανέδειξε την αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων, αλλά κατά τη γερμανική εισβολή η Γραμμή Μεταξά παρακάμφτηκε μέσω Γιουγκοσλαβίας. Η ανασυγκρότηση των ΕΔ υπό το καθεστώς Μεταξά έθεσε τα θεμέλια για την ηρωική αντίσταση του 1940–1941. Η Γραμμή Μεταξά παραμένει σύμβολο της προσπάθειας μιας μικρής χώρας να αντισταθεί σε υπέρτερες δυνάμεις, ενώ η εμπειρία του ελληνοϊταλικού πολέμου ενίσχυσε την εθνική αντίσταση και την ιστορική μνήμη.