Brexit: μια επισκόπηση

Αφότου καθιερώθηκε η πανεπιστημιακή έρευνα και διδασκαλία περί ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, εν πολλοίς ως αποτέλεσμα της επιτυχίας του μεταπολεμικού εγχειρήματος της ΕΟΚ, υπήρχε διάχυτα η εξής παραδοχή, ρητή ή άρρητη: εθεωρείτο ότι η ενοποίηση προχωράει μπροστά, με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα / Ευρωπαϊκή Ένωση να διευρύνεται και να εμβαθύνεται συνεχώς. Αυτή η προσέγγιση, με μια οσμή νομοτέλειας, διαπότιζε τον δημόσιο όσο και τον ακαδημαϊκό λόγο: χαρακτηριστικό παράδειγμα, η νεολειτουργική θεωρία που υπογράμμιζε ότι η ενοποίηση σε έναν τομέα θα οδηγούσε αναγκαστικά στη διάχυσή της σε άλλους συναφείς τομείς κ.ο.κ. Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα παρουσιαζόταν ενίοτε σαν ποδήλατο που για να μην πέσει έπρεπε να βρίσκεται συνεχώς εν κινήσει. Στο παραπάνω «αφήγημα» (για να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη που τείνει να γίνει του συρμού) πολλοί αντιπαρέθεταν ως αντίλογο τη διακυβερνητική οπτική: ότι δηλαδή κινούσα δύναμη της ενοποίησης ήταν και παραμένουν τα εθνικά κράτη, οι συγκλίσεις και οι μικροί ή μεγάλοι συμβιβασμοί, μεταξύ κυβερνήσεων, σε διάφορες κομβικές ιστορικές στιγμές. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εμφανίζεται όλο και περισσότερο ναρκοθετημένη και τελματωμένη. Το πιστοποιεί η χρόνια ένταση στην Ευρωζώνη (Grexit, εσχάτως Italexit), αλλά και οι ισχυροποιούμενες ποικίλες φυγόκεντρες δυνάμεις ακόμα και σε ισχυρά παλιά κράτη μέλη: «Εναλλακτική για τη Γερμανία», «Εθνικό Μέτωπο» στη Γαλλία, «Κίνημα Πέντε Αστέρων» στην Ιταλία. Συγχρόνως, ιδίως μετά το 2015 λόγω του πολέμου στη Συρία, στην οικονομική κρίση ήρθε να επικαθήσει ως εξωγενής παράγων το προσφυγικό, πυροδοτώντας έντονες διαφοροποιήσεις και ομαδοποιήσεις (κράτη της κεντρικής Ευρώπης).