Μια συζήτηση για το safe space: διαπραγματεύσεις και αντιστάσεις

Μια γενεαλογία της έννοιας του «ασφαλούς χώρου» (safe space) εντοπίζεται αρχικά στον queer και φεμινιστικό λόγο της δεκαετίας του 1960 (Kenney, 2001), όπως και στη φεμινιστική γεωγραφία των δεκαετιών 1980 και 1990 που εστίασε στην κοινωνική εμπειρία έκθεσης, επισφάλειας και φόβου στη χρήση του (πατριαρχικά δομημένου) δημόσιου χώρου εκ μέρους γυναικών και άλλων έμφυλων υποκειμένων (Pain, 2001· The Combahee river collective, 2014). Σταδιακά, η έννοια ενσωματώνεται σε κυρίαρχους λόγους περί δημόσιας ασφάλειας, σε ευθυγράμμιση με ιδεολογίες «αστυνόμευσης και ιδιωτικοποίησης» (Hanhardt, 2013). Εκκινώντας από αυτή τη γενεαλογία, η εργασία επιχειρεί να προβληματοποιήσει τις εκφορές του όρου που συναρθρώνονται με νεοφιλελεύθερα προτάγματα και πρακτικές, οι οποίες «ψυχολογικοποιούν την πολιτική διαφορά και συγκαλύπτουν δομικά ελλείμματα» (Halberstam, 2017). Με έμφαση στις αμφισημίες που διέπουν αυτή την έννοια, ως αναλυτική κατηγορία και ως κοινωνικοπολιτικό διακύβευμα, παρουσιάζονται όψεις της έντασης μεταξύ κλειστότητας και ανοιχτότητας των ασφαλών χώρων, η οποία αρθρώνεται ως πολιτικό δίλημμα στα συμφραζόμενα που εξετάζει η συγκεκριμένη έρευνα. Η χρήση του προσδιορισμού «ασφαλής» αναθεωρείται, περιπλέκεται και ενίοτε περιορίζεται καθώς αντικαθίσταται από άλλους όρους: οι αναθεωρήσεις αυτές υποδηλώνουν μια μη τελεολογική εννοιολόγηση του ασφαλούς χώρου, σύμφωνα με την οποία η «ασφάλεια» ορίζεται ως διαρκώς υπό παραγωγή και αίρεση, διαρκώς ελευσόμενη, ποτέ πλήρως και ταυτοχρόνως εφικτή για όλα τα υποκείμενα που εμπλέκονται σε αυτή, ακριβώς αφού ο δημόσιος χώρος, στην πληθυντικότητα του, διέπεται από πολύμορφες σχέσεις εξουσίας, συμπεριλαμβανομένων των έμφυλων, φυλετικών και ταξικών ιεραρχιών. Σε τέτοιου είδους ερωτήματα εντοπίζεται το ερευνητικό πεδίο της παρούσας εργασίας. Θέτοντας στο επίκεντρο την αναλυτική κατηγορία της ασφάλειας, αναρωτιέμαι, μαζί με τις συνομιλή(τρι)ες και τους συνομιλητές μου, σε ποια ασφάλεια αναφέρονται οι διαφορετικές κοινωνικές επιτελέσεις του ασφαλούς χώρου, και πώς αυτές διαπερνιούνται από, ή αντιστέκονται σε, ηγεμονικά καθεστώτα λόγου; Τίθεται, επιπλέον, το ζήτημα της αντιπαραθετικής λειτουργίας κλειστότητας / ανοιχτότητας των ασφαλών χώρων: πώς οι ασφαλείς χώροι παράγονται από τις συναντήσεις μεταξύ υποκειμένων με διαφορετικό ταυτοτικό αυτοπροσδιορισμό και διαφορετική θέση στο φάσμα της επισφάλειας ή, με ποιους όρους, η συνύπαρξη οδηγεί σε αναδίπλωση στην ιδιώτευση; Η εργασία επιχειρεί να καταδείξει πώς, τελικά, ο χώρος είναι υπό διαρκή κοινωνική συγκρότηση και πραγματώνεται μέσα από ενσώματες, γλωσσικές, και συναισθηματικές ή συντροφικές σχέσεις και πρακτικές των υποκειμένων που τον ενοικούν σε κοινωνικοπολιτικές συνθήκες πολύμορφης επισφάλειας.