Η αρχή της νομιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις στο πλαίσιο του ενωσιακού και εθνικού δικαίου

Το παρόν πόνημα πραγματεύεται το ζήτημα της εφαρμογής της αρχής της νομιμότητας στο πλαίσιο των συμβάσεων που ανατίθενται από φορείς του δημοσίου (δημόσιες συμβάσεις), υπό το πρίσμα των θεωρητικών και νομολογιακών προσεγγίσεων που έχουν αναδειχθεί μέσω του ενωσιακού και εθνικού δικαίου. Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η Ε.Ε. προάγει τις πολιτικές της, ενισχύει την οικονομική ανάπτυξη και εξασφαλίζει την αποτελεσματική χρήση των δημόσιων πόρων. Μέσω των κοινών ρυθμιστικών κανόνων και διαδικασιών, η Ε.Ε. διασφαλίζει ότι όλη η διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης διενεργείται με τρόπο διαφανή και δίκαιο, σε συμφωνία με την αρχή της νομιμότητας και ότι οι δημόσιοι πόροι χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά προς όφελος των πολιτών και της κοινωνίας στο σύνολό της. Εντός αυτού του πλαισίου, οι δημόσιες συμβάσεις συνδέονται με θεμελιώδεις αρχές του ευρωπαϊκού δικαίου (όπως είναι η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, η ίση μεταχείριση και η διαφάνεια) και υπόκεινται σε διαρκή έλεγχο νομιμότητας τόσο από τα εθνικά δικαστήρια των κρατών μελών όσο και από το Δικαστήριο της Ένωσης. Υπό το φως των ανωτέρω παραδοχών, με την παρούσα εργασία επιχειρείται η ανάπτυξη μιας σειράς γενικών και ειδικών ζητημάτων, που συνδέονται με τις αρχές που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις και δη με την αρχή της νομιμότητας. Αρχικά στην ενότητα Α, δίδεται έμφαση στην εννοιολογική προσέγγιση της εν λόγω αρχής, τις συνέπειες από την παραβίαση της καθώς και την σύνδεσή της με την ανάγκη προστασίας του δημοσίου συμφέροντος. Εν συνεχεία αναλύεται η αλληλεπίδραση της συμβατικής δράσης της Διοίκησης με την αρχή της νομιμότητας καθώς και οι προβληματισμοί που έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς στην θεωρία και τη νομολογία σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της αρχής κατά την συμβατική διοικητική δράση. Επιπρόσθετα, στην ενότητα Β παρουσιάζονται οι νομοθετικές πρωτοβουλίες που έχουν λάβει τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η χώρα μας για την διαφύλαξη της νομιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις. Συγκεκριμένα γίνεται εκτενής αναφορά στην καίρια ενωσιακή Οδηγία 2014/24/ΕΕ για τις δημόσιες προμήθειες, η οποία εντάσσεται σε μια δέσμη μέτρων που ενέκριναν το 2014 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις. Περαιτέρω εκτίθενται οι επιμέρους πτυχές της εθνικής νομοθεσίας αναφορικά με τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων και ειδικότερα ο Ν.4412/2016 (Α΄ 147/8.8.2016), με τον οποίο το εθνικό δίκαιο εναρμονίστηκε με τις νομοθετικές προβλέψεις της ως άνω Οδηγίας, εισάγοντας ουσιώδεις μεταρρυθμίσεις στο ήδη υπάρχον εθνικό δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων. Δυνάμει του ως άνω νόμου, γίνεται μια σύντομη αναφορά στον τρόπο με τον οποίο η Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ) προβαίνει σε διοικητικό έλεγχο της εφαρμογής της κρινόμενης αρχής, με σκοπό την έγκαιρη αναγνώριση τυχόν παρατυπιών ή παραβιάσεων των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων και τη διόρθωσή τους. Τέλος, γίνεται μια προσπάθεια ανάδειξης των σημαντικότερων πεδίων ενδιαφέροντος της εν λόγω θεματικής και παρατίθενται ορισμένα συμπεράσματα επί των αναλυθέντων στις ενότητες Α και Β της εργασίας. Στο εγχείρημα αυτό, καθοριστική τυγχάνει η αναφορά στην ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία, καθώς και σε πλήθος σχετικών ενωσιακών και εθνικών δικαστικών αποφάσεων, που πραγματεύονται τα υπό εξέταση ζητήματα προβληματισμού.