Ψηφιακός μετασχηματισμός στην παιδεία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό: προκλήσεις και προοπτικές στην Ελλάδα και την Ε.Ε. μετά την πανδημία Covid-19

Η παρούσα ερευνητική εργασία εξετάζει τις εξελίξεις της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, τη Νέα Οικονομία που αυτή δημιουργεί και τον Κώδικα Ψηφιακής Διακυβέρνησης που θεσμοθετείται. Ερευνά τον ρόλο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (e-Governance) στη δημόσια διοίκηση της Ελλάδας, εστιάζοντας στο πώς αυτή μετασχηματίζει το υπάρχον πλαίσιο μεταρρυθμίσεων και πώς καθοδηγεί και διαμορφώνει νέες διοικητικές διαδικασίες, κυρίως στον τομέα των δημόσιων υπηρεσιών. Παράλληλα, μελετά τους παράγοντες που επηρεάζουν την αναπτυξιακή πορεία της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των υποδομών της χώρας. Στο Κεφάλαιο 1 προσεγγίζεται η έννοια της διοικητικής μεταρρύθμισης και η εξέλιξη της δημόσιας διοίκησης, με έμφαση στις σημαντικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιήθηκαν διαχρονικά. Στη συνέχεια αναλύονται τα ειδικά προβλήματα και οι εγγενείς αδυναμίες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, με σκοπό την αξιολόγηση της συμβολής της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στην αντιμετώπισή τους. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε δύο τομείς της κεντρικής διοίκησης (το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και το Υπουργείο Παιδείας) και στις εφαρμογές ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που έχουν υλοποιήσει, οι οποίες από την αρχική τους εφαρμογή αντανακλούν σταθερά τον εκσυγχρονισμό των λειτουργιών του κράτους με θετικά αποτελέσματα. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με αναφορά στη χρήση των Ανοιχτών Δεδομένων (Open Data) στη δημόσια διοίκηση και στη συζήτηση των ωφελειών που προκύπτουν από την ενίσχυση της διαφάνειας, της συμμετοχής των πολιτών και της αποδοτικότητας των υπηρεσιών. Η πολιτική των Ανοιχτών Δεδομένων, η οποία προβλέπει τη χρήση, επεξεργασία και επαναδιάθεση δεδομένων χωρίς περιορισμούς πνευματικών δικαιωμάτων ή άλλων περιορισμών, θεωρείται ότι διευκολύνει τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών ευκαιριών και βελτιώνει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα και την κοινωνική ευημερία. Στο Κεφάλαιο 2, η εργασία συνεχίζει με τη συζήτηση της πανδημίας ως ενός παγκόσμιου φαινομένου, το οποίο χαρακτηρίζεται από ευρεία εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών που πλήττουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού και συνοδεύονται από σοβαρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, ιστορικά οι πανδημίες έχουν λειτουργήσει επίσης ως ισχυροί μηχανισμοί ριζικών αλλαγών σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, προκαλώντας βαθιές μεταβολές στις κοινωνικές δομές, στην οικονομική οργάνωση, στη διεθνή διακυβέρνηση και στην πολιτική σταθερότητα. Από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή, οι πανδημίες συχνά προκάλεσαν ή επιτάχυναν μετασχηματισμούς που ίσως θα είχαν καθυστερήσει ή δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ υπό διαφορετικές συνθήκες. Στο Κεφάλαιο 3, παρουσιάζεται η κατάσταση της ελληνικής δημόσιας διοίκησης πριν από την πανδημία COVID-19. Η δομή αυτή εμφάνιζε αρκετές αδυναμίες και προβλήματα σχετικά με την αποδοτικότητα, την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες. Ανισότητες, γραφειοκρατία, περιορισμένες ψηφιακές υποδομές και η ανάγκη εκσυγχρονισμού ήταν μερικά από τα κύρια χαρακτηριστικά που καθόριζαν τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα πριν από την πανδημία, καθιστώντας την ανάγκη για ψηφιοποίηση ολοένα και πιο επιτακτική. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την παρουσίαση δεδομένων σχετικά με την Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση (Multilevel Governance), η οποία αναφέρεται στην ενσωμάτωση πολλών επιπέδων διοίκησης, όπως η κεντρική κυβέρνηση, οι τοπικές αρχές και λοιποί δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς που εμπλέκονται στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και παροχής υπηρεσιών. Στο Κεφάλαιο 4, παρουσιάζονται δεδομένα σχετικά με την Έκθεση Πισσαρίδη και τη «Ψηφιακή Βίβλο», καθώς συνδέονται με την προσπάθεια του κράτους για αναπροσαρμογή του αναπτυξιακού και διοικητικού μοντέλου του, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία για την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της χώρας. Οι βασικές προτάσεις της Έκθεσης συνοψίζονται στη σημασία της ψηφιοποίησης των δημόσιων υπηρεσιών και του εκσυγχρονισμού της πληροφοριακής υποδομής, της αναβάθμισης των ψηφιακών δεξιοτήτων των πολιτών και της ενίσχυσης της εκπαίδευσης. Επίσης, τονίζεται η ανάγκη να καταστούν οι δημόσιοι οργανισμοί πιο ευέλικτοι και διαφανείς μέσω ψηφιακών εργαλείων και ενίσχυσης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, καθώς και η ανάγκη ενίσχυσης της ψηφιακής επιχειρηματικότητας και της νομοθεσίας που θα διευκολύνει την ανάπτυξη της καινοτομίας. Στο Κεφάλαιο 5, παρουσιάζονται τρεις συγκεκριμένες ψηφιακές υπηρεσίες, όπως η εφαρμογή MySchool, οι Ψηφιακές Υπηρεσίες του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου (ΠΣΔ) και το Σύστημα Ψηφιακής Φροντίδας (Digital Tutoring System), ως παραδείγματα εκσυγχρονισμού και ψηφιοποίησης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Οι υπηρεσίες αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της ψηφιακής εκπαίδευσης, η οποία στοχεύει στη βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την παροχή καλύτερων υπηρεσιών σε μαθητές και εκπαιδευτικούς και την αύξηση της πρόσβασης σε σύγχρονες τεχνολογίες και ψηφιακά εργαλεία. Στο Κεφάλαιο 6, παρουσιάζονται παραδείγματα δράσεων ψηφιακού μετασχηματισμού στον χώρο του Πολιτισμού και του Αθλητισμού. Το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο και το Εθνικό Αρχείο Μνημείων αποτελούν δύο σημαντικά εργαλεία για τη διαχείριση και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Εντάσσονται στην προσπάθεια της χώρας να καταγράψει, να διαχειριστεί και να προστατεύσει μνημεία και αρχαιολογικά ευρήματα, συνδυάζοντας την παραδοσιακή αρχαιολογία με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα όπως η ψηφιοποίηση και τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS). Το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο εισάγει την έννοια της γεωχωρικής καταγραφής μνημείων, ενώ το Εθνικό Αρχείο Μνημείων συγκεντρώνει, οργανώνει και διαθέτει πληροφορίες για την προστασία, συντήρηση και αποκατάσταση μνημείων. Η προώθηση της Πολιτιστικής και Επιστημονικής Κληρονομιάς της Ακαδημίας Αθηνών συμβάλλει στη διάχυση επιστημονικών και πολιτιστικών πόρων, ενισχύοντας την πρόσβαση στην έρευνα και την εκπαίδευση. Στο Κεφάλαιο 7, αναλύεται η κατάσταση στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες που επλήγησαν σοβαρά από την πανδημία COVID-19, δείχνοντας πώς αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε άμεσες και ουσιαστικές αλλαγές για να διασφαλίσουν τη συνεχή παροχή υπηρεσιών στους πολίτες. Η ελληνική δημόσια διοίκηση έκανε σημαντικά βήματα στην ψηφιοποίηση και την υλοποίηση νέων στρατηγικών για την υγεία και κοινωνική υποστήριξη. Παράλληλα, παρουσιάζονται οι βέλτιστες πρακτικές της Δανίας και της Ιρλανδίας στον τομέα της ψηφιοποίησης υπηρεσιών, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν παραδείγματα για άλλες χώρες. Στο Κεφάλαιο 8, εξετάζεται η έννοια της διαλειτουργικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η βιώσιμη ψηφιοποίηση, οι οποίες αποτελούν δύο καθοριστικούς πυλώνες για την επιτυχία της ψηφιακής ολοκλήρωσης και την επίτευξη των ευρωπαϊκών στρατηγικών στόχων στη ψηφιακή διακυβέρνηση. Στην εποχή της ψηφιακής μετάβασης υπάρχει ανάγκη για συνεκτικές και συνεργατικές υποδομές που θα επιτρέπουν σε κυβερνήσεις και δημόσιες υπηρεσίες να επικοινωνούν και να ανταλλάσσουν δεδομένα με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Στο Κεφάλαιο 9, το ερευνητικό μέρος της εργασίας, εξετάζεται η ενσωμάτωση και η διείσδυση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στη δημόσια διοίκηση στην Ελλάδα, ειδικότερα στους τομείς του Πολιτισμού και του Αθλητισμού. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν το επίπεδο ανάπτυξης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης αλλά και τους τομείς που απαιτούν βελτιώσεις όσον αφορά τη διαλειτουργικότητα, τις τεχνολογικές υποδομές, την κατάρτιση ανθρώπινου δυναμικού και τη διαμόρφωση κουλτούρας εργασίας. Παρά την πρόοδο, ζητήματα όπως η ελλιπής νομοθεσία, η ατελής κωδικοποίηση και οι δυσλειτουργίες εξακολουθούν να εμποδίζουν την προώθηση και την πλήρη αξιοποίηση κρίσιμων έργων ΤΠΕ.